Помощь - Поиск - Пользователи - Календарь
Полная версия этой страницы: Литературные переводы Варжапета
Армянский форум Вардананк [армяне, политика, история, военное дело] > Наши интересы > Культурная жизнь > Публикации наших форумчан
Страницы: 1, 2
varjapet
Так давно не был у вас, что просто стыдно незаметно подключиться обсуждениям. Надо что-нибудь ощутимое, чем смог бы искупить свою вину и откупиться от вашей кары. tongue.gif
Потому и решил обозначить своё возвращение представлением вашему интересу моих литературных переводов.
Тема в "Вардананке", в отличии от других форумов будет отличаться тем, что я постараюсь сделать доступным текст переводов для тех, кто по тем или иным причинам не в силе читать армянскую буквенность. (Одна очаровательная девушка из этого форума догадается, что тем самым я выполняю своё обещание, данное года 3 назад.

Начнем прямо с произведений, написанными пользователями форума "Вардананк":

Автор этого прекрасного стихотворения - наш Алексий

На звёздном небе погасло солнце,
Бросали тучи тень на оконце,
Стекали глыбы, струились камни,
И в сети рыбы стремились сами.
Никто не видел, как вышел месяц,
Никто не слышал призывных песен.
И мокрый дождик упал на крышу,
И был художник водой насыщен.
Смотрел художник в пустую банку,
Смотрел и видел цветные пятна.
Менялись пятна, смыкались веки,
Никто не помнил о человеке.

Он спал и видел свой сон приятный
Хотел вернуться туда, обратно,
Где в синем небе сияло солнце,
Бросали тучи град на оконце,
Сверкали камни, вздымались глыбы,
Из сети в море стремились рыбы.
И все смотрели, как всходит месяц,
Ловили звуки призывных песен.
И звонкий лучик упал на крышу,
И был художник огнём насыщен.
Сидел художник на важной встрече,
Сидел и слушал пустые речи.
Сменялись речи, смыкались веки.
Никто не помнил о человеке.

Он спал и видел свой сон приятный,
Хотел вернуться туда, обратно,
Где в мутном небе мерцает солнце,
Бросает ветер пыль на оконце,
Пылают глыбы, крошатся камни,
Всплывают рыбы вверх животами.
И все боятся, что выйдет месяц,
Забыты звуки весёлых песен.
И мёртвый голубь упал на крышу,
И был художник войной насыщен.
Стрелял художник из автомата
И видел в прорезь родного брата…
Струились слёзы, смыкались веки.
Никто не помнил о человеке.


Он спал и видел свой сон приятный,
Мечтал вернуться туда, обратно,
Где в белом небе повисло солнце,
На мир спокойно глядят оконца,
Надёжно в стены кладутся камни,
Летают птицы под облаками.
И тихо в воду глядится месяц,
И льются звуки хороших песен,
Под вечер сами сомкнутся веки,
И кто-то вспомнит о человеке



***



Արեգն է հանգել երկնքում մթին,
Ամպըն է թխպոտ ձայնում խենթ բքին.
Քամուց ճկվում են ծառերը անկամ.
Ձուկը՝ կամավոր ընկնում է ուռկան:
Դեպ լույս ընթանալ ոչ ոք չի ուզում,
Մեղեդին երգի էլ սիրտ չի հուզում...
Անձրևը կաթ-կաթ տանիքը թակեց,
Նկարչի մտոց կծիկը քակեց,
Խորհերին նրա տվեց լուռ ընթացք.
"Արարա՜ծ աստծո, քրտնաթոր, հև, թաց
Ո՞ւր ես սողոսկում անբիրտ, չորեքթաթ:
Երախդ՝ միշտ բաց, սիրտդ՝ նենգոտ, փակ
Հարա՜յ ես գցել, իրա՜ր ես անցել
Քո "մարդ" կոչումն ես իսպառ մոռացել:"

Խոհերին գերի՝ Վարպետը ննջեց.
Ու երազ տեսավ, տեսիլք մի տխեղծ.
Արեգն է փայլում, երկնքն է կապույտ:
Անամպ երկնքից տեղում է կարկուտ,
Քարերն են վառման, ցեխաջուրն է պարզ,
Ձուկն է ուռկանը լքում վազեվազ,
Լիալուսինն է հայացք հմայում,
Մեղեդին երգի՝ արցունք է քամում...
Ժխոր ու շքերթ փողոց-տանիքում,
Հիացքի շշունջ, սիրո մունջ երդում,
Ժիր պատանյակներ, դուստրեր գովական...
Բայց՝ նաև դեմքեր. բութ, ժողովական...
Տախտակ հայացքներ, ճառեր կեղծամիտ,
Ստրկամետ քծնանք, խրխինջ մի անմիտ՝
Քամակ են պատռում, իրար են անցել,
Ու Մ՜արդ լինելն են իրենց մոռացել:



Նա երազում իր այն հրաշք-հրեշավոր
Տեսավ բյուր պատկերք ճղճիմ-լուսավոր.
Տեսավ թուխպ երկինք՝ արևով փայլուն
Տեսավ փոշու ամպ, լազուր լուսամուտ,
Նազա՜նք խութերի, կեղտաջրի ե՜րթ,
Սատկած ձկների վտա՜ռ ցեխախեղդ...
Լուսնալույս հանգչուն, վհատ, բեկբեկված,
Կերկեր ու մարող մի երգ չերգված...
Տեսավ վիրավոր, թևատ աղավնի
Սպանդ տենչացող խուժան մի վայրի:
Արյան ցայտաղբյուր, զենքերի շաղափ,
Եղբայրասպան մի "հերոսամարտ":
Սեղանն էր մսուրք, ուտեստ էր հարդը,
Մարդու կույր աչքում կորել էր Մա՜րդը...

...Բայց մութն ու տիղմը ցրվեցին, անցան,
Երկինքը հագավ յոթգույն ծիածան:
Վարպետի հոգում հառնեց Երկիրն այն
Որտեղ շողում է Արեգը միայն.
Ուր կա խմորում, խինդ կա ու երկունք,
Ուր քարը քարին՝ թև է ու թիկունք,
Ուր դայլայլում են թռչունները ժիր,
Կա երգ, կա աղոթք, գրիչ կա ու գիր...
Ուր տեղ չունեն լիրբ գոռում, գոչյունը,
Ուր Մարդը գիտի իրեն կոչումը:


Areg'n e hangel yerk'nqum mtin,
Amp'n e tkhpot - dzaynum khent bqin:
Qamuc chkvum en carere ankam,
Dzuke kamavor enknum e urkan...
Dep luys entanal voch voq chi uzum,
Meghedin yergi el sirt chi huzum.
...Andzreve kat-kat taniqe takec -
Varpeti mtoc kciqe qakec,
Khoherin nra tvec lur entacq:
"Ararac astco, qrtnator, hyev, tac
Ur es soghoskum anbirt, choreqtat?..
Yerakhd misht bac, sirtd - nengot, pak,
Haray es gcel, irar es ancel -
Qo "mard" kochumn es ispar moracel!.."

Khoherin geri Varpete nndjec...
U, yeraz tesav - tesilq mi tkheghc, -
Aregn e paylum, yerkinqn e kapuyt,
Anamp yerknqic teghum e karkut...
Qarern en varman! cekhadjurn e parz,
Dzukn e urkane lqum vazevaz,
Lialusinn e hayacq hmayum,
Meghedin yergi - arcunq e qamum...
Jkhor u shqert poghoc-taniqum,
Hiacqi shshundj, siro mundj yerdum...
Jir patanyakner, dustrer govakan...
Bayc, nayev demqer but! joghovakan!..
Takhtak hayacqner, carer keghcamit,
Strkamet qcnanq, khrkhindj mi anmit, -
Qamak en patrum, irar en ancel
U "mard" lineln en irenc moracel...


Na yerazum ir hrashq-hreshavor
Tesav byur patkerq - chghchim, lusavor...
Tesav tukhp yerkinq - aryevov paylun,
Tesav poshu amp, lazur lusamut,
Nazanq khuteri, keghtadjri yert!..
Satkac dzkneri vtar cekhakheghd...
Lusnaluys - hangchun, vhat, bekbekvac,
Kerker u marogh mi yerg ch'yergvac!..
Tesav viravor, tyevat aghavni...
Spand tenchacogh khujan mi vayri,
Aryan caytaghbyur, zenqeri shaghap,
Yeghbayraspan mi "herosamart!"...
Seghann er msurq, utest er harde,
Mardu kuyr achqum korel er Marde...

...Bayc mutn u tighme crvecin, ancan
Yerkinqe hagav yotguyn ciacan.
Varpeti hogum harnec Yerkirn ayn -
Vortegh shoghum e arege miayn:
Ur ka khmorum, khind ka u yerkunq,
Ur qare qarin tyev e u tikunq,
Ur daylaylum en trchunnere jir,
Ka yerg, ka aghotq, grich ka u gir...
...Ur tegh chunen lirb gorum-gochyune,
Ur Marde giti iren kochume.
Айк
Цитата(varjapet @ 6.4.2011, 14:58) *
Так давно не был у вас, что просто стыдно незаметно подключиться обсуждениям. Надо что-нибудь ощутимое, чем смог бы искупить свою вину и откупиться от вашей кары. tongue.gif

Вовремя успел, тебя уже хотели забанить (Фрейзи в основном и Давид тоже настаивал)... unsure.gif
Но я был против! innocent.gif
ДАВИД
Цитата(Айк @ 6.4.2011, 19:05) *
Вовремя успел, тебя уже хотели забанить (Фрейзи в основном и Давид тоже настаивал)... unsure.gif
Но я был против! innocent.gif

Врешь Нечистая. beer.gif
varjapet
Я запомню тебя, чтоб найти через сотни лет

Я запомню тебя, чтоб найти через сотни лет
Чтоб когда-нибудь вместе камин растопить стихами
С головой завернуться в коричневый мягкий плед
И заполнить разлуку известными нам штрихами

Я запомню тебя, чтоб при встрече тепло обнять
Чтоб насквозь пропитаться твоей пеленой прохлады
Чтоб за все эти годы друг друга простить… понять
Чтобы взять кочергу и собрать угольки баллады

Я запомню тебя, чтоб при встрече легко солгать:
«Я совсем не скучал в этом обществе светских пташек
И вообще, ты прости, мне к другой пора убегать»
А в ответ: «Посмотри! Изумительна роспись чашек»

Я запомню тебя, чтоб больнее было терять
Чтоб кому-то сказать: «Извини, я влюблен в другую»
Чтобы ночью тайком целовать золотую прядь
И отчаянно - больно унизить тебя нагую…

автор - Саша Бес



Ես քո պատկերը կմտապահեմ.




Ես քո պատկերը կմտապահեմ անվերջ ու հավետ,
Որ մոխիր դառած օջախը վառվի կրքով մեր անսանձ.
Որ ծածկոցի տակ, ասես՝ քո տաքուկ ծոցում ծվարեմ
Ու հիշեմ ցավով բաժանումը մեր. վիշտ, խանդ ու կասկած:

Ես քո պատկերը կմտապահեմ՝ որ գգվենք մենք ջերմ.
Որ ես եղյամիդ գերող սառնությամբ ներծծվեմ իսպառ.
Որ բաժան ապրած, այսինքն՝ չապրա՛ծ օրերը հիշենք,
Մեղանչենք, ներենք, նաև՝ զրուցենք ժպիտով անբառ:

Կմտապահեմ պատկերդ, որ քեզ ես ստե՛մ նաև.
"Գեղուհի կանայք գի՜րկս են նետվել ամենքին ի տես..."
"...Աշխարհիկ տիկնանց ջոկատնե՜ր եմ ես ամբողջ հմայել..."
Իսկ դու՝ "Թասի այս նախշը ձեռաներկ՝ հրա՜շք է ասես..."

Կմտապահեմ, որ թե կորցնեմ՝ ցավից մղկտամ.
Որ օտար գրկից՝ ճչամ. "...ների՜ր ինձ... Ես քե՛զ եմ սիրում..."
Որ գիշե՜րն ի լույս շունչս ոսկեզոծ ծամերին քո տամ,
Անողոք լլկեմ մարմինդ՝ հանց մի հուսահատ արու...

Es qo patkere k'mtapahem anverdj u havet,
Vor mokhir darac odjakhe varenq krqov mer ansandz,
Vor cackoci tak, ases, qo taquk cocum cvarem
U hishem cavov bajanume mer - visht, khand u kaskac.

Es qo patkere k'mtapahem, vor ggvenq menq djerm,
Vor es eghyamid gerogh sarnutyamb nerccvev ispar,
Vor bajan aprac, aysinqn - chaprac orere hishenq,
Meghanchenq, nerenq, nayev zrucenq jpitov anbar.

K'mtapahem patkerd, vor qez yes ...stem nayev:
"Aznvacegh kanayq girk's en netvel - amenqin i tes!..
Ashkharhik tiknanc dasakner em yes amboghdj hmayel..."
Isk du: "Tasi ays nakhshe dzeranerk - hrashq e ases!"

K'mtapahem, vor te korcnem - cavic mghktam!..
Vor otar grkic chcham: "Nerir indz, yes qez em sirum!"
Vor gishern i luys shunchs voskezoc camerin qo tam,
Anoghoq llkem marmind, hanc mi husahat aru...
varjapet
Владимир Высоцкий

"Если друг оказался вдруг..."


(думаю нет нужды приводить оригинал, эту песню все знаем наизусть)


Թե մոտիկ ընկերդ հանկարծ
Հոգուդ մեջ գցել է կասկած,
ՈՒ ներսդ կրծում է միտքը գորշ.
Ընկե՞ր է նա քեզ, թե՝ ոչ, -

Մի՛ մեկուսացիր նրանից,
Առ հետդ, տար դեպի վեհանիստ
Լեռան սեգ գագաթը սառցակալ,-
Անդ, գտիր պատասխան:

Թե տեսքը սիգապանծ լեռան,
Չապշեցնի, չգերի նրան,
ՈՒ թե, սառցին ոտք չկոխած՝
Ընկրկի, սուրա ցած,-

Ասել է, թե կողքիդ, ցավոք,
Անձ է մի օտար, վեհերոտ,
Որը, փորձության չի գնում,
ՈՒմ՝ երգեր չեն ձոնում:

Թե խեղդած նա տնքոց ու հառաչ,
Մունջ, գնա փորձությանն ընդհառաջ,
ՈՒ երբ քեզ փրկելու պահ ծագի՝
Նա անձը վտանգի, -

Թե՝ նետվի դեպ բարձունք, հանց ի մարտ,
ՈՒժաթափ, բայց՝ արբած ու հպարտ,
Չընկրկի, վեր ձգտի անվարան, -
Վստահի՛ր դու նրան:

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Te motik enker'd hankarc
Hogut medj gcel e kaskac
U krcum e ners'd mitqe gorsh -
Enker e na qez, te voch, -

Mi mekusacir nranic,
Ar het'd, tar depi vehanist
Leran seg gagate sarcakal,
And, gtir pataskhan,

Te tesqe sigapanc leran
Chapshecni, ch'geri nran
U te sarcin votq ch'kokhac
Enkrki, sura cac, -

Asel e te koghqid, cavoq,
Andz e mi otar, veherot ,
Vore porcutyan chi gnuv,
Um - yerger chen dzonum,

Te kheghtac na tnqoc u harach,
Mundj gna porcutyann entaradj
U yerb qez prkelu pah cagi, -
Na andze vtangi, -

Te netvi dep barcunq, hanc i mart,
Ujatap, bayc arbac u hpart,
Ch'enkrki, ver elni anvaran, -
Vstahir du nran...
varjapet
Леонид Филатов

Про Федота-стрельца, удалого молодца.

СКАЗКА ДЛЯ ТЕАТРА



(По мотивам русского фольклора)



Скоморох-потешник

Верьте аль не верьте, а жил на белом свете Федот-стрелец, удалой
молодец. Был Федот ни красавец, ни урод, ни румян, ни бледен, ни богат, ни
беден, ни в парше, ни в парче, а так, вообче. Служба у Федота -- рыбалка да
охота. Царю -- дичь да рыба, Федоту -- спасибо. Гостей во дворце -- как
семян в огурце. Один из Швеции, другой из Греции, третий с Гавай -- и всем
жрать подавай! Одному -- омаров, другому -- кальмаров, третьему -- сардин, а
добытчик один! Как-то раз дают ему приказ: чуть свет поутру явиться ко
двору. Царь на вид сморчок, башка с кулачок, а злобности в ем -- агромадный
объем. Смотрит на Федьку, как язвенник на редьку. На Федьке от страха
намокла рубаха, в висках застучало, в пузе заурчало, тут, как говорится, и
сказке начало...

Царь

К нам на утренний рассол
Прибыл аглицкий посол,
А у нас в дому закуски --
Полгорбушки да мосол.

Снаряжайся, братец, в путь
Да съестного нам добудь --
Глухаря аль куропатку,
Аль ишо кого-нибудь.

Не смогешь -- кого винить? --
Я должон тебя казнить.
Государственное дело --
Ты улавливаешь нить?..

Федот

Нешто я да не пойму
При моем-то при уму?..
Чай, не лаптем щи хлебаю,
Сображаю, что к чему.

Получается, на мне
Вся политика в стране:
Не добуду куропатку --
Беспременно быть войне.

Чтобы аглицкий посол
С голодухи не был зол --
Головы не пожалею,
Обеспечу разносол!..

Скоморох-потешник

Слово царя тверже сухаря. Пошлет на медведя -- пойдешь на медведя, а
куда деваться -- надо, Федя! Или дичь и рыба -- или меч и дыба. Обошел Федот
сто лесов, сто болот, да все зазря -- ни куропатки, ни глухаря! Устал, нет
мочи, да и дело к ночи. Хоть с пустой сумой, а пора домой. Вдруг видит --
птица, лесная голубица, сидит, не таится, ружья не боится...

Федот

Вот несчастье, вот беда,
Дичи нету и следа.
Подстрелю-ка голубицу,
Хоть какая, да еда!

А вообче-то говоря,
Голубей ругают зря.
Голубь -- ежели в подливке --
Он не хуже глухаря!..

Голубица

Ты, Федот, меня не трожь,
Пользы в энтом ни на грош,--
И кастрюлю не наполнишь,
И подушку не набьешь.

Чай, заморский господин
Любит свежий галантин,
А во мне какое мясо,
Так, не мясо, смех один!..

Федот

То ли леший нынче рьян,
То ли воздух нынче пьян,
То ли в ухе приключился
У меня какой изъян?

То ль из царских из окон
Оглашен такой закон,
Чтобы птицы говорили
Человечьим языком?..

Голубица

Не твори, Федот, разбой,
А возьми меня с собой.
Как внесешь меня в светелку
Стану я твоей судьбой.

Буду шить, стирать, варить,
За обиды не корить,
И играть тебе на скрипке,
И клопов тебе морить!..

Федот

Что за притча -- не пойму?..
Ладно, лезь ко мне в суму!..
Там, на месте, разберемся,
Кто куды и что к чему!

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------



Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր.

Թե կուզեք - հավատացեք, թե չեք ուզի - դուք գիտեք. կա՜ր-չկա՜ր
երկրում ձեզ ծանոթ, մի որսորդ. անունը՝ Ֆեդոտ: Ֆեդոտն, էնքան սիրուն չէր,
բայց դե՝ չէր էլ անճոռնի; ամենևին գիրուկ չէր, բայց դե՝ ոչ էլ չոփուռ մի: Ոչ հարուստ
էր, ոչ՝ աղքատ, ոչ վստահ էր, ոչ՝ վհատ, ոչ մի այր էր պետական, այլ էնպես -
սովորական:
Ֆեդոտն ուներ երկու գործ. ձկնորսություն, մեկ էլ՝ որս: Որսը պալատ էր
բերում, թագավորին հանձնում: Թագավորն էլ, էդ միսը՝ հյուրերին էր կերցնում:
Հյուրերը՝ ատլա՜ս հագած, ոսկի ադամանդ կապա՜ծ, մեկը՝ Հնդկաստանի՜ց,
մյուսը՝ Հունաստանի՜ց, մեկը իշխան, մյուսը՝ դեսպան, մեկը ահել, մյուսը՝ ջահել, զրույցի մեջ՝ բարեհաճ, ուտելու մեջ՝ քմահաճ: Մեկին
տուր թարմ խեցգետին, մյուսին՝ տնական երշիկ, մեկը կուզե ձկնապուր, իսկ մյուսը՝
խոզապուխտ: ՈՒ ամենքին մի՛ որսորդ - խեղճ ու կրակ մի Ֆեդոտ:
Ահա, հերթական անգամ, ապսպրել է արքան. "Ֆեդո՛տ, վաղ լուսաբացին,
եկ, պալատ ներկայացիր:"
Թագավորը - թիզ ու կես, գլուխը՝ մատնոց ասես: Միջի թույնը ու մաղձը շատ
է, քան իր զանգվածը: Նայում է մեր հերոսին - քանց թուրքը՝ խոզի մսին:
Ֆեդոտը վախից քրտնեց, գույնը գցեց, սփրդնեց, հոնքն՝ սկսեց դողալ, աչքը՝
սկսեց խաղալ, փորից ամպրո՜պ հնչեց... Էստեղ՝ հեքիաթն սկսե՜ց:

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր

Ճաշկերույթ պիտ տանք մենք ճոխ՝
Անգլի՜ո դեսպանին հաճո:
Իսկ հյուրասիրել - կարող ենք
Միայն երեկվա ճաշով;

Էնպես որ, զենքդ կապիր
ՈՒ անտառ ճամփա ընկիր:
Այծամ, կաքավ, կամ՝ խլահավ,
Մի խոսքով, մի բան խփի՛ր:

Թե որ դատարկ եկար տուն -
Քեզ զնդանն է սպասում:
Երկրի բա՜խտի հետ ես խաղում.
Ջոկո՞ւմ ես, ինչ եմ ասում:

Ֆ Ե Դ Ո Տ

Ջոկում եմ, ջոկում, արքա,
Դանդալոշ չեմ, կամ՝ հակա:
Երկրի շահը գետնով չե՛մ տա,
Կձգտեմ, խնդիր չկա:

Ստացվում է. Ռուսիան
Ինձ հետ է կապել հույսը:
ՈՒ թե ես կաքավ չխփեմ -
Պատերազմը անխույս է:

Որ հյուրը քո անվանի
Սովից՝ համը չհանի -
Խոստանում եմ ապահովել
Մսի լայն տեսականի:

Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր

Թագավորի ասածը, նույնն է՝ թե թրի հարվածը: Ասեց՝ "գնա՛ արջաորս",
պիտի հետևես անխոս: Նրա հետ չե՛ս մեկնի ոտք, պետք է ենթարկվես, Ֆեդո՛տ:
Կամ պիտ որսես ձուկ, թռչուն, կամ՝ դառնաս դիակ անշունչ:
Ֆեդոտը տվեց-անցավ գետեր, սարեր ու անտառ, չհանդիպեց ո՛չ կաքավ, ո՛չ շլդիկ, ո՛չ խլահավ: Իջավ մթնոտ իրիկուն, ժամանակն է՝ դառնալ տուն:
Մեկ էլ՝ դիմացի ծառին, թառած տեսավ աղավնուն. նստել, չի ուզում թռչի,
որսորդը՝ հեչ պետքը չի:

Ֆ Ե Դ Ո Տ.

Էս ի՞նչ փորձանք-չարիք է.
Չքվել է բարելիքը:
Մնաց, էս աղավնին խփեմ,
Լավ, թե վատ՝ ուտելիք է:

Թե ծուռ նստենք, դուզ խոսենք՝
Աղավնու որսն էլ որս է -
Աղավնին, թե խելքով եփես,
Շատ էլ լավ, համով միս է:

Ա Ղ Ա Վ Ն Ի

Ֆեդոտ, ինձնից հեռու կաց,
Հրացանդ՝ ձգիր ցած:
Իմ մսով փոր չես լցնի,
Ոչ էլ՝ փետուրովս՝ բարձ:

Կուզե հյուրն են առնական
ՈՒտեստ՝ հյութե՜ղ, պատվակա՜ն,
Իսկ իմ մսից՝ չի կշտանա
Անգամ մեկ շունչ իգական:

Ֆ Ե Դ Ո Տ.

Կամ՝ ջադուն է մաղ պտտել,
Կամ՝ աղքատն է գանձ գտել,
Կամ էլ, էլի, ականջիս մեջ
Ականջփորուկ է մտել:

Կամ՝ մեր արքան անօրեն,
Հռչակել է նոր օրենք,
Որ թռչունները մարդկային
Լեզվով խոսել սովորեն:

Ա Ղ Ա Վ Ն Ի.

Արյուն թափելուց անցիր,
Ինձ՝ դարձրու քո հացին:
Հենց, շեմքիցդ ներս մտցնես -
Ես քո կինն եմ, իմացիր:

Քեզ նոր հագուստ կկարեմ,
Կարագ, չորթան կհարեմ:
Ինձ "ցավ" ասես - "ջան" կլսես,
Ես՝ զիջող ու անչար եմ:

Ֆ Ե Դ Ո Տ.

Չեմ հասկանում. ի՞նչ անեմ...
Լա՛վ, արի քեզ տուն տանեմ -
Էնտեղ, հանգիստ ու անշտապ,
Մի որոշում կհանեմ:

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
ZVARCHARAR

Te kuzeq - havataceq, te cheq uzi - duq giteq: Kar-chkar yerkrum dzez canot mi vorsord, anune - Fedot. Fedotn enqan sirun cher, bayc de, cher el anchorni. Amenyevin giruk cher, bayc de, voch el chopur mi. Voch harust er, voch aghqat, voch vstah er, voch - vhat, voch mi ayr er petakan, ayl enpes, sovorakan. Fedotn uner yerku gorc: dzknorsutyun, mek el - vors. Vorse palat er berum - tagavorin hancnum. Tagavorn el ed mise - hyurerin er kercnum. Hyurere - atlas hagac, voski-adamand kapac, meke - Hndstanic, myuse - Hunastanic, meke - ishkhan, myuse - despan, meke - ahel, myuse - djahel, zruyci medj - barehach, utelu medj - qmahach. Mekin tur tarm khecgetin, myusin - tnakan yershik, meke kuze dzknapur, isk myuse - khozapukht. U, amenqin mi vorsord - kheghch u krak mi Fedot.
Aha, hertakan angam, apsprel e arqan: "Fedot, vagh lusabacin, yek, palat nerkayacir!"
Tagavore - tiz u kes, glukhe - matnoc ases. Midji tuyne u maghdze - shat e, qan ir zangvace. Nayum e mer herosin - qanc turke - khozi msin. Fedote vakhic qrtnec, guyne gcec, sprdnec, honqe sksec doghal, achqe sksec khaghal, poric ...amprop hnchec... Estegh heqiatn - sksec!!!

TAGAVOR
-----------

Chashkeruyt pit tanq menq chokh
Anglio despanin hacho!
Bayc, hyurasirel karogh enq
Mimiayn - t'tvac chashov.

Enpes vor, zenqd kapir
U antar champa enkir.
Aycyam, kaqav, kam khlahav
Mi khosqov - mi ban khpir!

Te vor datark yekar tun -
Qez zndann e spasum!
Yerkri bakhti het es khaghum!
Djokum es, inch em asum?

FEDOT
---------

Djokum em, djokum, arqa,
Dandalosh chem, kam - haka.
Yerkri shahe getnov chem ta,
Kdzgtem, khndir chka!

Stacvum e Russian
Indz het e kapel huyse
U te yes kaqav chkhpem -
Paterazme ankhuys e...

Vor hyure qo anvani
Sovic hame ch'hani -
Khostanum em apahovel
Msi layn tesakani!

ZVARCHARAR
-----------------

Tagavori asace - nuynn e, te t'ri harvace. Asec: "Gna ardjavors!" - piti heteves ankhos. Nra het ches mekni votq, petq e yentarkves, Fedot! Kam pit vorses dzuk, trchun, kam - darnas diak anshunch!
Fedote tvec, ancav geter, sarer u antar - ch'handipec voch kaqav, voch - shldik, voch - khlahav. Idjav mtnot irikun, jamanakn e - darnal tun. Mek el, dimaci carin, trsav tarac aghavnin. Nstel, chi uzum trchi, vorsorde hech petke chi.

FEDOT
----------

Es inch porcanq-chariq e?
Chqvel e bareliqe!
Mnac es aghavnin khpem.
Lav te vat - uteliq e.

Te cur nstenq - chisht khosenq,
Aghavnu vorsn el - vors e.
Aghavnin, te khelqov yepes -
Shat el lav uteliq e.

AGHAVNI
-------------

Fedot, indznic heru kac,
Hracan'd dzgir cac!
Im msov por ches lc'ni,
Voch el peturov's - barc.

Kuze hyurn en arnakan
Utest hyutegh, patvakan!
Isk im msic chi k'shtana
Angam mek shunch igakan.

FEDOT
----------

Kam djadun e magh pt'tel,
Kam aghqatn e gandz gtel,
Kam el, eli akandjis medj
Akandjporuk e mtel.

Kam mer arqan anoren
Hrchakel e nor orenq,
Vor trchunnere mardkayin
Lezvov khosel sovoren.

AGHAVNI
-----------

Aryun tapeluc ancir,
Indz darcru qo hacin.
Henc shemqic'd ners mtcnes -
Yes qo kinn em, imacir.

Qez nor hagust k'karem,
Karag, chortan k'harem,
Indz "cav!" ases - "djan!" k'lses.
Yes zidjogh u anchar em.

FEDOT
---------

Chem haskanum, inch anem?
Lav, ari, qez tun tanem.
Entegh hangist u anshtap
Mi voroshum k'hanem.
varjapet

Скоморох-потешник

Принес Федот горлинку к себе, значит, в горенку. Сидит невесел,
головушку повесил. И есть для кручины сурьезные причины. Не сладилась охота
у нашего Федота. А царь шутить не любит -- враз башку отрубит. Сидит Федот,
печалится, с белым светом прощается. Вспомнил про птицу, лесную голубицу.
Глядь -- а средь горенки заместо той горлинки стоит красна девица, стройная,
как деревце!..

Маруся

Здравствуй, Федя!.. Ты да я --
Мы теперь одна семья.

Я жена твоя, Маруся,
Я супружница твоя.

Что молчишь, мил-друг Федот,
Как воды набрамши в рот?..
Аль не тот на мне кокошник,
Аль наряд на мне не тот?..

Федот

На тебя, моя душа,
Век глядел бы не дыша,
Только стать твоим супругом
Мне не светит ни шиша!..

Был я ноне -- чуть заря --
На приеме у царя,
Ну и дал мне царь заданье
В смысле, значит, глухаря.

Хоть на дичь и не сезон --
Спорить с властью не резон:
Ладно, думаю, добуду,
Чай, глухарь, а не бизон.

Проходил я цельный день,
А удачи -- хоть бы тень:
Ни одной сурьезной птицы,
Все сплошная дребедень!..

И теперь мне, мил-дружку,
Не до плясок на лужку --
Завтра царь за энто дело
Мне оттяпает башку.

А такой я ни к чему
Ни на службе, ни в дому,
Потому как весь мой смысел
Исключительно в уму!..

Маруся

Не кручинься и не хнычь!
Будет стол и будет дичь!
Ну-ко станьте предо мною,
Тит Кузьмич и Фрол Фомич!

(Маруся хлопает в ладоши -- появляются два дюжих молодца)

Коли поняли приказ --
Выполняйте сей же час!

Молодцы

Не извольте сумлеваться,
Чай, оно не в первый раз!..

Скоморох-потешник

А царь с послом уже сидят за столом. Рядом -- ты глянь-ка! -- царевна
да нянька. И все ждут от Феди обещанной снеди. Какая ж беседа без сытного
обеда? А на столе пусто: морковь да капуста, укроп да петрушка -- вот и вся
пирушка. Гость скучает, ботфортой качает, дырки на скатерти изучает. Царь
серчает, не замечает, как Федьку по матери величает. Вдруг -- как с неба:
каравай хлеба, икры бадейка, тушеная индейка, стерляжья уха, телячьи потроха
-- и такой вот пищи названий до тыщи! При эдакой снеди -- как не быть
беседе!..

Царь

Вызывает антирес
Ваш технический прогресс:
Как у вас там сеют брюкву --
С кожурою али без?..

Посол

Йес!

Царь
Вызывает антирес
Ваш питательный процесс:
Как у вас там пьют какаву --
С сахарином али без?..

Посол

Йес!

Царь

Вызывает антирес
И такой ишо разрез:
Как у вас там ходют бабы --
В панталонах али без?

Посол

Йес!

Нянька

Постеснялся хоть посла б!..
Аль совсем башкой ослаб?..
Где бы что ни говорили --
Все одно сведет на баб!

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր.

Բերեց Ֆեդոտը էդ թռչունը տուն: Մոլոր նստել է, արցունք է թափում:
ՈՒ, զուր չի կախել նա իր մռութը, իրոք, հերոսի մեր բանը բուրդ է. տուն է
եկել նա որսից ձեռնունայն, շուն-թագավորն էլ՝ ծարավ է արյան: Նայես Ֆեդոտին -
մեղքդ է գալիս, նստել, էս կյանքին հրաժեշտ է տալիս: Մի կես բուռ ցորեն շաղեց
սեղանին, որ գոնե քջուջ անի աղավնին: ՈՒ հանկարծ... Աչքերին իր չի հավատում... Մի լո՜ւյս-աղջիկ է շրջում տնակում:

Մ Ա Ր Ո Ւ Ս Յ Ա.

Բարով ծլե՜նք, զորանա՜նք,
Երկուս ենք մենք - տա՜ս դառնանք,
Ես՝ քո կինն եմ, Մարուսյան,
Մի բարձի մենք ծերանանք:

Ասա՛, խոսի՛ր, սուս մի՛ կաց,
Կիսվի՛ր հետս, սիրտդ բա՛ց...
Թե՞, հոգուդ մեջ ես տեղ չունեմ,
Թե՞, չունեմ արժան պահվածք:

Ֆ Ե Դ Ո Տ.

Չէ՛, հոգիս, աստված վկա,
Ինչ ունես՝ դուրըս կգա,
Բայց, քեզ կողակից կարգվել -
Մի գրամ էլ ա՝ հույս չկա.

Չէր ընկել լուսը գետին -
Արքան կանչեց ինձ նիստի:
Ասաց. "Ֆեդոտ, ճամփա բռնիր
Խլահավի դու որսի:"

Որսի հե՜չ հարմար պահ չի,
Բայց՝ դե ծառան ի՞նչ վիճի:
Մտածեցի. -Լա՜վ, կփորձեմ,
Խլահավ է հո ա՞րջ չի:

Տվի, անցա անտառը -
Բայց ի՞նչ... Բա՛խտս է դառը:
Արքան հիմա կատաղե՛լ է...
Ես՝ նրա տոհմածառը...

Սիրուն բան չի՛ արարքս,
Բայց, ինձ թո՛ղ, գնա՛, թանկըս,
Մեկ է՝ վաղը գժված արքան
Թռցնելո՛ւ է գանգս:

Իմ հույսը՝ իմ խելքն է
Որ գլխիս մեջ կքնե:
Էն, որ կմնամ անգլուխ -
Արքայի հեչ պե՜տքն է:

Մ Ա Ր Ո Ւ Ս Յ Ա.

Մի՛ տխրիր, ի՜մ չամիչ,
Կդըրստենք ամեն ինչ.
Ո՞Ւր եք, հապա, հանդես եկեք
Տիտ Կուզմիչ ու Ֆրոլ Ֆոմիչ:

Մարուսյան ծափ է զարկում, հայտնվում են երկու ջահել աժդահակ

Թե հլո՞ւ եք իմ խոսքին -
Հենց հիմա անցեք գործի:

Ա Ժ Դ Ա Հ Ա Կ Ն Ե Ր.

Ոչ մի վարկյան մի՛ կասկածեք,
Առաջին գործը հո չի՞:

Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր.

Արքան ու դեսպանը լուրջ, նստել են սեղանի շուրջ: Արքայադուստրը
ներառյալ, մեկ էլ՝ դայակը պառավ: Բոլորի ուշք ու միտքը - համադամ ուտելիքն է.
Ի՞նչ խոսք ու զրույց հստակ - թե որ փորդ է դատարկ: Իսկ սեղանը - ծերից-ծեր
հնձած մի արտ է կարծես. մի-մի փունջ սամիթ ու դաղձ, էն էլ՝ թոշնած ու դեղնած:
Հյուրը՝ թթված որոճում, կոշիկի ճիտքն է ճոճում, արքան՝ կատաղած
ֆշշում, Ֆեդոտի մերն է հիշում... Մեկ էլ, ասես երկնքից, դարսվեցին իրար կից,
մինչ այդ՝ դատարկ սեղանին սև խավիար, հորած պանիր, է՜լ խորոված հնդկահավ,
է՜լ՝ կարմրախայտ ու կաքավ, հորթի թոքից տժվժիկ, միրգ, քաղցրեղե՜ն անուշիկ,
ուտեստներ հազա՜ր անուն, որ հալվում են բերանում: Քե՛ֆ արա, հրճվի՛ր
անվերջ... Զրույցն ընկավ հունի մեջ...

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր.

Կներեք, առանձնապես -
Տնտեսական հարց տամ ձեզ.
Դուք շաղգամը ո՞նց եք տնկում.
Կաշին քերթա՞ծ, թե՝ էնպես:

Ա Ն Գ Լ Ի Ո Դ Ե Ս Պ Ա Ն.

Յե՛ս:

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր.

Ներող եղեք հատկապես -
Համտեսական հարց տամ Ձեզ.
Ձեր թեյի մեջ շաքարավազ
Մե՞կ գդալ, թե՝ մեկուկե՞ս:

Ա Ն Գ Լ Ի Ո Դ Ե Ս Պ Ա Ն.

Յե՛ս:

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր.

Չնեղանաք անձնապես,
Մի հարց ևս. ինձնից՝ Ձեզ.
Ձեր կնանիք հյուր են գնում
Վարտիք հագա՞ծ, թե՝ էնպես...

Դ Ա Յ Ա Կ.

Ամո՛թ քեզ ու նախատիք,
Գլխիդ հագցնեմ վարտիք:
Էն, որ խելքդ թռցրել ես -
Զուր չե՛ն փսփսում մարդիկ:

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ZVARCHARAR
-----------------

Berec Fedote ed trchune tun. Molor nstel e - arcunq e tapum. U zur chi kakhel na ir mrute, jroq, herosi mer bane burd e: Tun e yekel na vorsic dzernunayn. Sun-tagavorn el - carav e aryan. N yes vorsordin - meghqd e galis: nstel, es kyanqin hrajesht e talis. Mi kes bur coren shaghec seghanin, vor gone qdjudj ani aghavnin... U hankarc!.. Achqin ir chi havatum... Mi luys aghdjik e shrdjum tnakum...

MARUSYA
------------

Barov clenq, zorananq,
Yerkus enq menq - tas darnanq!
Yes - qo kinn em, Marusyan.
Mi barci menq cerananq.

Asa, khosir, sus mi kac,
Kisvir hets, sirtd bac.
Te hogut medj yes tegh chunem?
Te chunem arjan pahvacq?

FEDOT
---------

Che, hogis, astvac vka -
Inch unes - dur's k'ga.
Bayc qez koghakic kargvel -
Mi gram el a - huys ch'ka.

Cher enkel luse getin -
Arqan kanchec indz nisti.
Asac: "Fedot, champa brnir
Khlahavi du vorsi!"

Vorsi hech harmar pah chi,
Bayc te caran inch vichi?..
Mtaceci: "Lav, k'porcem,
Khlahav e, ho arch chi?"

Tvi, anca antare!
Bayc inch? Bakht's e dare...
Arqan hima kataghel e...
Yes nra tohmacare...

Sirun ban chi ararq's,
Bayc indz togh, gna, tank's!..
Mek e, vaghe gjvac arqan
Trcnelu e gang's...

Im huyse - im khelq'n e
Vor glkhis medj k'qne.
En, vor k'mnam anglukh -
Arqayi hech petq'n e?..

MARUSYA
--------------

Mi tkhrir, im chamich,
K'drstenq amen inch!
Ur eq? Hapa, handes yekeq
Tit Kuzmich u Frol Fomich!

(Marusyan cap e zarkum, haytnvum en yerku djahel ajdaha)

Te hlu eq im khosqin -
Henc hima anceq gorci!

AJDAHANER
--------------

Voch mi varkyan mi kaskaceq!
Arachin gorce ho chi?

ZVARCHARAR
----------------

Arqan u despane lurdj, nstel en seghani shurdj. Arqayadustre neraryal, mek el - dayake parav. Bolori ushq u mitqe - hamadam uteliqn e. Inch khosq u zruyc hstak, te vor por'd e datark. Isk seghane - ceric cer hndzac mi art e karces: Mi-mi pundj samit u daghdz, en el, toshnac u deghnac.
Hyure t'tvac vorochum, koshiki chitq'n e chochum, arqan kataghac fshshum - Fedoti mern e hishum...
Mek el, ases yerknqic, darsvecin irar kic, minch ayd - datark seghanin sev khaviar, horac panir, El khorovac hndkahav, el karmrakhayt u kaqav, horti toqic tjvjik, mirg, qaghcreghen anushik, utestner hazar anun, vor halvum en beranum. Qef ara, hrchvir anverch!.. Zruycn enkav huni medj...

TAGAVOR
------------

K'nereq arandznapes,
Tntesakan harc tam dzez:
Duq shaghgame vonc eq tnkum, -
Kashin qertac, te enpes?

ANGLIACI DESPAN
----------------------

Yes!

TAGAVOR
------------

Nerogh yegheq hatkapes,
Hamtesakan harc tam dzez:
Dzer teyi medj shaqaravaz
Mek gtal, te mekukes?

ANGLIACI DESPAN
-----------------------

Yes!

TAGAVOR
------------

Mi enduneq andznapes,
Es harce - arandznapes:
Dzer knaniq hyur en gnum
Vartiq hagac, te enpes?

ANGLIACI DESPAN
----------------------

Yes!

DAYAK
--------

Amot qez u nakhatiq!
Glkhid hagcnem vartiq!
En, vor khelq'd t'rcrel es -
Zur chen p'sp'sum mardiq!
varjapet
Царь

Ты опять в свою дуду?
Сдам в тюрьму, имей в виду!
Я ж не просто балабоню,
Я ж политику веду!

Девка эвон подросла,
А тоща, как полвесла!
Вот и мыслю, как бы выдать
Нашу кралю за посла!

Только надо пользы для
Завлекать его не зля --
Делать тонкие намеки
Невсурьез и издаля.

Нянька

Да за энтого посла
Даже я бы не пошла,--
Так и зыркает, подлюка,
Что бы стибрить со стола!

Он тебе все "Йес" да "йес",
А меж тем все ест да ест.
Отвернись -- он пол-Расеи
Заглотнет в один присест!

Царь

Али рот себе зашей,
Али выгоню взашей!
Ты и так мне распужала
Всех заморских атташей!

Даве был гишпанский гранд,
Уж и щеголь, уж и франт!
В кажном ухе по брильянту --
Чем тебе не вариянт?

Ты ж подстроила, чтоб гость
Ненароком сел на гвоздь,
А отседова у гостя --
Политическая злость!..

Нянька

Как же, помню!.. Энтот гранд
Был пожрать большой талант:
С головою влез в тарелку,
Аж заляпал жиром бант!

Что у гранда не спроси --
Он, как попка,-- "си" да "си",
Ну а сам все налегает
На селедку иваси!

Царь

Я за линию твою
На корню тебя сгною!
Я с тобою не шуткую,
Я сурьезно говорю!

Из Германии барон
Был хорош со всех сторон,
Дак и тут не утерпела --
Нанесла ему урон.

Кто ему на дно ковша
Бросил дохлого мыша?
Ты же форменный вредитель,
Окаянная душа!..

Нянька

Да уж энтот твои барон
Был потрескать недурен!
Сунь его в воронью стаю --
Отберет и у ворон.

С виду гордый -- "я-а" да "я-а",
А прожорлив, как свинья,
Дай солому -- съест солому,
Чай, чужая, не своя!..

Царь

Ну, шпиенка, дай-то срок --
Упеку тебя в острог!
Так-то я мужик не злобный,
Но с вредителями строг.

Вот ответь мне -- слов не трать!
Где царевне мужа брать?
Чай, сама, дурында, видишь --
Женихов у ей не рать!

Кабы здесь толпился полк --
В пререканьях был бы толк,
Ну а нет -- хватай любого,
Будь он даже брянский волк!..

Царевна

Коли ты в Расее власть,
Дак и правь Расеей всласть,
А в мою судьбу не суйся
И в любовь мою не влазь!

В доме энтих атташе
По сту штук на этаже,
Мне от их одеколону
Аж не дышится уже!..

Царь

Коль любовь и вправду зла,
Дак полюбишь и посла.
А попутно мне поправишь
И торговые дела.

Я под энтот антирес
Сплавлю им пеньку и лес,
Вся обчественность согласна,
Только ты идешь вразрез!..

Царевна

Сколь бы ты не супил бровь --
Повторяю вновь и вновь:
Индивид имеет право
На слободную любовь!

Может, дело наконец
И дошло бы до колец,--
Кабы вдруг меня сосватал
Твой Федотушко-стрелец!..

Царь

Цыц, дуреха!.. Замолчи!..
Тесту место у печи!
Ну-ка, марш к себе в светлицу
И сольфеджию учи!

А проклятого стрельца,
Наглеца и подлеца,
Я плетьми да батогами
Враз отважу от дворца!..

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր.

Հերիք դուրս տաս, չաչանակ,
Բանտի ունես ախորժակ:
Խոսքերիս մեջ, քողարկված է
Քաղաքական նուրբ ակարկ.

Աղջիկս՝ հասակն առել,
Դառել է հին ցախավել:
Մի հունարով, պետք է նրան
Դեսպանի հետ նշանել:

ՈՒ ես հանգիստ, լուռ ու մունջ,
Քայլեր եմ ձեռնարկում լուրջ,
Որ սրա միտքը դարձնեմ
Իմ մտքի հետ համահունչ:

Դ Ա Յ Ա Կ

Դառնալ կինն էս բոշայի -
Իսկի ե՛ս չեմ հոժարի:
Էս մեր ուզած թեկնածուն չի՛-
Դու սրանից վազ արի:

Քթի տակ "յե՛ս, յե՛ս" կանի -
Բան չթողեց սեղանին:
Աչքդ թեքես՝ երերիդ կեսը
Կուլ կտա՝ "օ՜ֆ" չի անի

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր.

Կամ լեզուդ քեզ կքաշես,
Կամ՝ պալատից կքշեմ:
Քո հովից է, որ խրտնում է
Արտերկրյա ատաշեն.

Հիշո՞ւմ ես իսպանացուն,
Նա է՞լ էր վատ թեկնածու,
Ադամանդը ականջից կախ՝
Իդեալական փեսացու:

Նրա տակին, բարձի տեղ
Դու դրեցիր ժանգոտ մեխ:
Խեղճը վնգստալով փախավ,
Ասես, կերել էր պղպեղ:

Դ Ա Յ Ա Կ.

Թաղե՜մ ես իսպանացուդ.
Լակեց հում-հում տաս հատ ձու,
Կերավ մի կաթսա խաշած միս,
Մի տոպրակ քամած մածուն:

Քո ամեն տված հարցին
Ֆսֆսում էր. "սի", հա "սի,
Անդադար ռեխն էր խցկում
Կարմրախայտն ու իվասին:

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր.

Ձենըդ կտրի՛ր, այլապես՝
Զնդանի մեջ կփտես:
Համբերությունը չափ ունի
Անկեղծ եմ ասում, գիտե՞ս:

Իսկ բարոնի ի՞նչն էր վատ.
Կրթվա՜ծ, հարո՜ւստ, պարարտ;
Բայց նրան էլ չդիմացար,
Վնասեցիր, անհավատ:

Էդ ո՞վ նրա ճաշի մեջ
Մկան սատկած ձագ գցեց:
Վնասատու էլեմենտ ես.
Ես քո հերն եմ անիծել:

Դ Ա Յ Ա Կ.

Բարոնդ երևելի
Ախորժակ ուներ գելի;
Ագռավից պանիր խլող էր
Գերմանացիդ գովելի:

Սովից փախած էր ասես,
Խժռում էր խոզի պես,
Խոտի դեզ էլ դեմ տաս - կուտի,
Թե մահակով չսաստես:

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր.

Փորձա՛նք համապետական.
Ես քեզ տիկ հանել կտամ:
Բարությունս ես շահագործում
Քավթառ անշնորհակալ:

Որտեղի՞ց, ասա՛ տեսնեմ
Սրան փեսացու վերցնեմ:
Եթե էղածն ինչ կա՝ էս է -
Պիտի համոզեմ, քծնեմ:

Թե խմբվեին հարկի տակ
Թեկնածուներ անքանակ...
Չկա՛ն: ՈՒրեմն՝ Տամբովի
Գելն էլ է տարբերակ:

Ա Ր Ք Ա Յ Ա Դ Ո Ւ Ս Տ Ր.

Քեզ վստահել են երկիր -
Երկիրդ կառավարիր.
Կամքիս վրա մի՛ բռնանա,
Հոգիս մի՛ աղավաղիր:

Քո դեսպաններից անդեմ
Վաղուց զզվել եմ արդեն.
Հագնվո՜ւմ, օծվում են, չգիտես՝
Կի՞ն են, թե՝ տղամարդ են:

Թ Ա Գ Ա Վ ՈՐ

Սերը՝ աթարին դիպավ,
Դու էլ՝ կսիրես դեսպան:
Ձեռի հետ էլ կդրստես
Իմ գործերն առևտրական.

Խնամիության անվան տակ
Կծախեմ նրանց տախտակ.
Էլեկտորատը հոժար է
Դուք, երկո՛ւ սդ եք հակառակ:

Ա Ր Ք Ա Յ Ա Դ Ո Ւ Ս Տ Ր.

Զուր է ամեն բարկություն,
Ընդունիր ի գիտություն.
Իրավասու եմ ես անել
Սիրո ազատ ընտրուըյուն:

Ա՛յ, թե որպես հավակնորդ
Դիմեր Ֆեդոտը որսորդ -
Իմ ու քո մեջ կդադարեր
Էս կռիվը ավելորդ:

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր.

Լռի՛ր, խելառ շան աղջիկ:
Լեզվիդ չափը ճանաչիր:
Մա՛րշ, սոլֆեջիոդ կրկնիր
Գնա՛, ռադդ քաշիր:

Ես էդ ռանչպար Ֆեդոտին,
Սոված, տկլոր քոսոտին,
Աչքի մեկը հանել կտամ
ՈՒ կքշեմ իմ մոտից:

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

TAGAVOR
-----------

Heriq durs tas, chachanak,
Banti unes akhorjak!
Khosqeris medj qogharkvac e
Qaghaqakan nurb aknark:

Aghdjik's, hasakn arel -
Darel e hin cakhavel.
Mi hunarov nran petq e
Despani het nshanel.

U yes hangist, lur u mundj,
Qayler em dzernarkum lurdj,
Vor sra mitqe darcnem
Im mtqi het hamahunch.

DAYAK
--------

Darnal kinn ed boshayi
Iski yes chem hojari.
Es mer uzac teknacun chi,
Du sranic vaz ari!

Qti tak "yes!", "yes!" kani -
Ban ch'toghec seghanin!
Achq'd teqes - erkrid kese
Kul kta - "of" chi ani!

TAGAVOR
-----------

Kam lezud qez k'qashes,
Kam - palatic k'qshem!
Qo hovic e vor khrtnum e
Artyerkrya attashen.

Hishum es ispanacun?
Na el er vat teknacu?
Adamande akandjic kakh -
Idealakan pesacu!

Nra takin, barci tegh,
Du drecir jangot mekh...
Kheghche vngstalov pakhav,
Ases, kerel er pghpegh.

DAYAK
---------
Taghem yes ispanacud!
Lakec hum-hum tas hat dzu.
Kerav mi katsa khashac mis,
Mi toprak qamac macun.

Qo amen tvac harcin
Fsfsum er: "si" ha "si",
Andadar rekhn er khckum
Karmrakhajtn u ivasin.

TAGAVOR
------------

Dzend ktrir, aylapes,
Zndani medj k'ptes!
Hamberutyune chap uni!
Ankeghc em asum, gites?!

Isk baroni inchn er vat?
Krtvac, harust, parart!
Bayc nran el, chdimacar,
Vnasecir, anhavat!

Ed ov nra chashi medj
Mkan satkac dzag gcec?
Vnasatu element es!
Yes qo hern em anicel!!!

DAYAK
---------

Baron'd yereveli
Akhorjak uner geli.
Agravic panir khlogh er
Germanacid goveli.

Sovic pakhac er ases,
Khjrum er khozi pes.
Khoti dez el dem tas - kuti
Te mahakov ch'sastes.

TAGAVOR
-------------

Porcanq hamapetakan!
Yes qez tik hanel ktam!
Barutyuns es shahagorcum,
Qavtar anshnorhakal!

Vorteghic, asa tesnem,
Sran pesacu vercnem?
Ete yeghacn inch ka - es e -
Piti hamozem, qcnem...

Te khmbvein harki tak
Teknacuner anqanak...
Chkan! Urem'n Tambovi
Geln el e tarberak.

ARQAYADUSTR
-----------------

Qez vstahel en yerkir -
Yerkir'd karavarir!
Kamqis vra mi brnana,
Hogis mi aghavaghir!

Qo despanneric andem
Vaghuc zzvel em arden.
Hagnvum, ocvum en, chgites
Kin en, te tghamard en?

TAGAVOR
------------

Sere atarin dipav,
Du el - k'sires despan!
Dzeri hrt el k'drstes
Im gorcern arevtrakan.

Khnamiutyan anvan tak -
K'cakhem nranc takhtak.
Elektorate hojar e,
Duq, yerkusd eq hakarak.

ARQAYADUSTR
-----------------

Zur e amen barkutyun.
Endunir i gitutyun:
Iravasu em yes anel
Siro azat entrutyun.

Ay, te vorpes havaknord
Dimer Fedote vorsord -
Im u qo medj k'dadarer
Es krive avelord.

TAGAVOR
-------------

Lrir, khelar shan aghdjik!
Lezvid chape chanachir!
Marsh, solfedjiod krknir,
Gna, rad'd qashir!

Yes ed ranchpar vorsordin,
Sovac, tklor qosotin,
Achqi meke hanel k'tam
U k'qshem im motic!
varjapet
Скоморох-потешник

Был у царя генерал, он сведенья собирал. Спрячет рожу в бороду -- и
шасть по городу. Вынюхивает, собака, думающих инако. Подслушивает
разговорчики: а вдруг в стране заговорщики? Где чаво услышит -- в книжечку
запишет. А в семь в аккурат -- к царю на доклад.

Царь

Что невесел, генерал?
Али корью захворал,
Али брагою опился,
Али в карты проиграл?

Али служба не мила,
Али армия мала,
Али в пушке обнаружил
Повреждение ствола?

Докладай без всяких врак,
Почему на сердце мрак,--
Я желаю знать подробно,
Кто, куда, чаво и как!..

Генерал

Был я даве у стрельца,
У Федота-удальца,
Как узрел его супругу --
Так и брякнулся с крыльца.

Третий день -- ей-ей не вру! --
Саблю в руки не беру,
И мечтательность такая,
Что того гляди помру!

А намедни был грешок --
Чуть не выдумал стишок,
Доктора перепужались,
Говорят: любовный шок!..

Царь

Обошел меня стрелец!..
А ведь знал, что я вдовец!.
Ну-ко мигом энту кралю
Мне доставить во дворец!

А коварного стрельца
Сей же час стереть с лица,
Чтобы он не отирался
Возле нашего крыльца!..

Генерал

Умыкнуть ее -- не труд,
Да народец больно крут:
Как прознают, чья затея,--
В порошок тебя сотрут!

Дерзкий нынче стал народ,
Не клади им пальца в рот,--
Мы не жалуем Федота,
А народ -- наоборот!

Царь

Ты у нас такой дурак
По субботам али как?
Нешто я должон министру
Объяснять такой пустяк?

Чтоб худого про царя
Не болтал народ зазря,
Действуй строго по закону,
То бишь действуй... втихаря.

Ну а я уж тут как тут --
Награжу тебя за труд:
Кузнецам дано заданье --
Орден к завтрему скуют!..

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր.

Պալատում կար գեներալ, որը մի տիպ էր անիրավ. թաքնվում էր շվաքում, տվյալներ էր հավաքում: Միշտ ամեն ինչից դժգոհ, նա փնտրում էր այլախոհ: ՈՒներ շան հոտառություն, գիտեր ամեն նորություն, ծոցատետրի լուսանցքում ինչ լսում էր՝ գրանցում ու երբ ժամն էր լրանում՝ պալատ էր ներկայանում:


Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր.

Գեներա՞լ, շա՜տ ես թթված:
Ի՞նչ դարդի տակ ես կքված.
Կամ ռոճիկդ ես քամուն տվել,
Կամ՝ սիրուհուցդ ես լքված:

Կամ էս կյանքից ես զզվել,
Կամ՝ գինու մեջ ես սուզվել,
Կամ՝ բանակն է սակավաթիվ -
Դր՛ա համար ես հուզվել...

Զեկուցիր, բայց՝ չխաբես -
Ի՞նչ մտքեր են տանջում քեզ:
Ես պարտավոր եմ իմանալ.
Ո՞վ, ո՞ւմ, ի՞նչ, ե՞րբ ու ինչպե՞ս:

Գ Ե Ն Ե Ր Ա Լ.

Մի շաբաթ էլ ա չկա -
Ֆեդոտենց տուն ես մտա;
Նրա կնոջ չքնաղ տեսքից՝
Շեմքին թուլացած ընկա:

Էն է - կրակն եմ ընկել,
Գլուխս բարձի չեմ թեքել,
Ողջ ներսս մլուլ է գալիս -
Հաստատ՝ վերջս է եկել:

Էդ դեռ քիչ էր՝ էն օրն էլ
Մի սիրերգ եմ հորինել.
"Սիրո սարդը, ջահել հոգուս
Մեջ սարդոստա՜յն է հինել..."

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր.

Տո՛, որսորդը ո՞վ դարձավ:
Լրիվ տվեց ու անցավ.
Գիտի, որ ե՛ս ամուրի եմ -
Բռնեց, ի՛նքն ամուսնացավ:

Նրա կնկան փախցրու,
Բեր պալատ՝ ինձ հարսնացու,
Իսկ Ֆեդոտի գեշ մռութը
Սարքիր միս քյուֆթայացու:

Գ Ե Ն Ե Ր Ա Լ.

Փախցնելը դժվար չի,
Բայց՝ վրեժի՛ց չես փախչի:
Հասարակությունն իմացավ՝
Տիրուդ հերը կանիծի:

Կապը կտրել է խալխը -
Մատ չես կոխի երախը,
Ֆեդոտի կողմը կբռնեն,
Չկա՛ առաջվա վախը:

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր.

Էդ խելքին քանի՞ շունչ եք,
Որ իզուր օդ կշնչեք:
Թե՞, քեզ պետք է ամեն բան ես՝
Արքա տեղովս հուշեմ.

- Որպեսզի, իմ անձի շուրջ
Չտարածվի խոսք ու զրույց -
Արա ամեն ինչ աննկա՛տ:
Գնա, կորի՛ր պորտաբույծ:

Տես, թե էդ հարցը լուծես՝
Ճո՜խ պարգև է սպասում քեզ.
Մի մե՜ծ, նախշո՜ւն շքանշան
Կստանաս անմիջապես:

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ZVARCHARAR
--------------------

Palatum kar general, vor mi tip er anirav. Taqnvum er shvaqum, tvyalner er havaqum. Misht amen inchic d'jgoh - na pntrum er aylakhoh. Uner shan hotarutyun, giter amen norutyun, chochatetri lusancqum inch lsum er - grancum u yerb jamn er lranum, palat er nerkayanum.

TAGAVOR
------------

General, shat es t'tvac.
Inch dardi tak es k'qvac?
Kam rochik'd es qamun tvel,
Kam - siruhuc'd es lqvac.

Kam es kyanqic es zzvel,
Kam - ginu medj es suzvel,
Kam - banak'n e sakavativ,
Dra hamar es huzvel...

Zekucir, bayc ch'khabes -
Inch mtqer en tandjum qez?
Yes partavor em imanal
Ov, um, inch, yerb u inchpes?

GENERAL
-----------

Mi shabat el a chka -
Fedotenc tun yes mta.
Nra knodj chqnagh tesqic -
Shemqin tulacac enka...

En e, krak'n em enkel,
Glukh's - barci chem teqel,
Voghdj ners's mlul e galis -
Hastat verdj's e yekel.

Ed der qich er, en orn el,
Mi siryerg em horinel:
"Siro sarde djahel hogus
Medj sardvostayn e drel"...

TAGAVOR
----------

To, vorsorde ov darcav?
Lriv tvec u ancav!..
Giti vor yes amuri em -
Brnec - inqn amusnacav.

Nra knkan pakhcru,
Ber palat - indz harsnacu!
Isk Fedoti gesh mrute
Darcru mis qyuftayacu!

GENERAL
----------

Pakhcnele d'jvar chi,
Bayc vrejic ches pakhchi.
Hasarakutyunn imacav -
Pataskhan k'pahandji.

Kape ktrel e khalkhe,
Mat ches kokhi yerakhe,
Fedoti koghme kbrnen -
Chka aradjva vakhe.

TAGAVOR
-----------

Ed khelqin qani shunch eq,
Vor izur od k'shncheq?
Te qez petq e amen ban yes,
Arqa teghov's hushem?

Vobpeszi im andzi shurdj
Ch'taracvi khosq u zruyc -
Ara amen inch an'nkat!
Gna, korir, portabuyc!

Te vor es harce luces -
Chokh pargev e spasvum qez:
Mi mec, nakhshun shqanshan
K'stanas anmidjapes!
varjapet
Скоморох-потешник

Целый день генерал ум в кулак собирал. Все кумекал в поте лица -- как
избавиться от стрельца. Да в башке мысли от напряга скисли. Вспомнил на
досуге о старой подруге, Бабе Яге-костяной ноге. Схожу-ко к ней, она
поумней!.. А та середь дубравы собирает травы, варит всяческие отравы. Как
увидела генерала -- все гербарии растеряла. Соскучилась в глуши без
родственной души!..

Баба Яга

Ты чавой-то сам не свой,
Не румяный, не живой!..
Али швед под Петербургом,
Али турок под Москвой?..

Съешь осиновой коры --
И взбодришься до поры:
Чай, не химия какая,
Чай, природные дары!

В ейном соке, генерал,
Есть полезный минерал,--
От него из генералов
Ни один не помирал!..

Генерал

Полно, бабка!.. Я не хвор!..
Отойдем-ка за бугор!..
Расшугай ежей и белок,
Есть сурьезный разговор.

Тут у нас один стрелец --
Шибко грамотный, стервец!..
Вот и вышло мне заданье
Извести его вконец!

Только как? Башку срубить -
Дак молва начнет трубить!..
Не поможешь ли советом,
Как хитрей его сгубить?..

Баба Яга

Колдуй, баба, колдуй, дед,
Трое сбоку -- ваших нет,
Туз бубновый, гроб сосновый,
Про стрельца мне дай ответ!

Коль он так ретив и скор,
Что с царем вступает в спор,-
Пусть он к завтрему добудет
Шитый золотом ковер.

Чтоб на ем была видна,
Как на карте, вся страна.
Ну а коли не добудет,--
То добытчика вина!..

Генерал

Ай да бабка! Ай да спец!
Вот и хлопотам конец!
Хоть вынай тебя из ступы --
Да министром во дворец!

Ноне с немцем нелады,
Далеко ли до беды,
А с тобою я готовый
Хоть в разведку, хоть куды!

За добро плачу добром:
Хошь -- куницей, хошь -- бобром,
А не хошь -- могу монетой,
Златом али серебром!..

Баба Яга

Полно, голубь, не греши,
Убери свои гроши,--
Я ведь энто не для денег,
Я ведь энто для души.

Будет новая беда --
Прямиком спеши сюда.
Чай, и мы в лесу не звери,
Чай, поможем завсегда!..

Скоморох-потешник

Зовет царь стрельца, удалого молодца. Ишо не дал задание, а уж сердит
заранее. Руками сучит, ногами стучит, очами вращает, в обчем, стращает. Уж
так ему охота извести Федота, что ажно прямо в костях ломота!..

Царь

Раздобудь к утру ковер --
Шитый золотом узор!..
Государственное дело,--
Расшибись, а будь добер!

Чтоб на ем была видна,
Как на карте, вся страна,
Потому как мне с балкону
Нет обзору ни хрена!

Не найдешь, чаво хочу,--
На башку укорочу,
Передам тебя с рассветом
Прямо в лапы палачу!

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------


Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր.

Օր ու գիշեր մեկ արած, գեներալը միտք արեց, թե ո՞նց առանց գեշ արարքի՝ Ֆեդոտի գլխին սարքի: Էնքա՜ն լարվեց ու ձգվեց, որ ձախ ականջը դքվեց: Էդ
պատասխանատու պահին միտքն ընկավ ընկերուհին - անտառի չար բնակիչ,
պառավ Ջադուն խառնակիչ: -Գնամ, - մտածեց - անտառ, մեկ է, չկա՛ ուրիշ ճար:
Պառավին գտավ տեղում. թավ կաղնուտի մեջտեղում բուսարմատներ էր պեղում:
Գեներալը երբ մոտեցավ, կախարդը շա՜տ ուրախացավ. իրեն նման մի խաբեբա
բարեհաճել է անտառ գալ:

Ջ Ա Դ Ո Ւ.

Վա՜յ, քոռանամ, վա՜յ, քեզ մատաղ
Անառողջ ես դու հաստատ:
Թե՞ շվեդն է Պետերբուրգում,
Թե՞ թուրքն է Մոսկվայի տակ...

Կրծիր կեչու թարմ կեղև՝
Արմատից յոթ մատ վերև:
Դա դրսից բերված սուտ դեղ չի,
Այլ՝ Մայր Բնության պարգև:

Կեղևի մեջ էդ կծու
Կա օգտակար հանածո:
Գեներալներն՝ ով փորձել է,
Դեռ ոչ ոք չի մահացել:

Գ Ե Ն Ե Ր Ա Լ.

Սուս կաց, շատ մի՛ թնկթնկա,
Հիվանդ չեմ, կյանքդ վկա:
Գազան, թռչուն հեռու քշիր,
Հետդ լուրջ խոսելիք կա.

-Պալատական որսորդը
Փորից հանել է ոտը:
Ինձ էլ հանձնարարված է,
Որ տեղը դնեմ պորտը:

Թե բռնեմ ու սպանեմ՝
Գլխիս շա՛ն ձեն կհանեմ:
Եկել եմ, որ մի խորհուրդ տաս.
Ո՞նց նրան շարքից հանեմ:

Ջ Ա Դ Ո Ւ.

"Պառավ տատի ու պապի,
Նայիր աչքիս ու ափիս,
Կեչուց դագաղ, մատների խաղ,
Ֆեդոտի բախտը կապիր:"

Որ որսորդը անշնորհք
Անհարկի չմեկնի ոտք,
Մինչև լուսաբաց, թող ճարի
Ոսկե թելից գործած գորգ:

ՈՒ քարտեզը երկրի
Թող էդ գորգին պատկերի:
Եթե չէ՝ թող իր բախտի մեջ
Ինքն իրեն մեղադրի:

Գ Ե Ն Ե Ր Ա Լ.

Գիտեմ չէ՞, դու թե ուզես՝
Ցանկացած հարց կլուծես:
Զարմանում եմ. ո՞նց մինչ հիմա
Գոնե փոխնախարար չես:

Ժամանակները՝ մութ են,
Մարդիկ՝ իրար միս կուտեն,
Մի քե՛զ է, որ վստահում եմ,
Մնացածը ողջ սուտ են:

Լուծեցիր հարց շատ խրթին:
Ամեն ինչ՝ իրեն հերթին -
Ասա տեսնեմ. քեզ ի՞նչ եմ պարտք,
Մեռնե՜մ քո բարի սրտին:

Ջ Ա Դ Ո Ւ.

Վե՛րջ տուր, ո՞նց չես ամաչում:
Ես հո շահի գերի չե՞մ:
Քեզ օգուտ տալու մղումը
Զուտ հոգևոր պահանջ է:

Թե որ է՛լ նեղն ընկնես՝
ՈՒրիշ մեկին չդիմես:
Քո պես հարգված ջահելին
ՈՒրախությամբ կօգնեմ ես:

Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր.

Կանչեց արքան Ֆեդոտին, էն անվհատ որսորդին: Դեռ պայմանը չի կապել,
բայց փրփրել է ու ամպել: Ձեռքերը կանթ է արել, ոտքով՝ դոփում է ահեղ, աչքերի
կայծով խայծում - ահ, սարսափ է տարածում: Էնքա՜ն կուզե շան որդին
վախեցնել Ֆեդոտին, որ մրսած ազդրը հերվա, էդ ձգտումից կնվա:

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր.

Առավոտյան պալատ բեր
Գորգ՝ նախշուն ու ոսկեթել:
Թագավորական հրահանգ է,
Բարի եղիր կատարել:

Ի՞նչ նախշ եմ ուզում, գիտե՞ս -
Քաղաքական մեծ քարտեզ:
Քանի որ, իմ պատշգամբից
Երկիրս չեմ տեսնում ես:

Հասկացա՞ր ինչ եմ ուզում:
Ո՞նց կանես՝ ինձ չի՛ հուզում:
ՈՒշացրեցիր, - մունետիկս
Քո մահվան լուրն է գուժում:

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ZVARCHARAR
----------------

Or u gisher mek arac, generale mitq arec, te vonc aranc gesh ararqi - Fedoti glkhin sarqi? Enqan larvec u dzqvec, vor dzakh akandje dqvec. Ed pataskhanatu pahin, mitq'n enkav enkeruhin - antari char bnakich parav djadun kharnakich.
-Gnam, - mtacec, - antar, mek e, chka urish char. Paravin gtav teghum: tav kaghnuti medjteghum busarmatner er peghum. Generalin henc vor tesav, parave shat urakhacav, - iren nman mi khabeba barehachel er antar gal.

DJADU
--------

Vay, qoranam, vay, qez matagh,
Anaroghdj es du hastat!
Te shvedn e Peterburgum?
Te turqn e Moskvayi tak?

Krcir kechu tarm keghev
Armatic yot mat veryev!
Da drsic bervac sut degh chi,
Ayl mayr bnutyan pargev.

Keghevi medj ed kcu
Ka ogtakar hanaco!
Generalnern, ov krcel e -
Der voch voq chi mahacel.


GENERAL
-----------

Sus kac, shat mi tnktnka,
Hivand chem, kyanq'd vka,
Gazan, trchun heru qshir -
Het'd lurdj khoseliq ka:

Palatakan vorsorde
Poric hanel e vote.
Indz el, handznararvac e
Vor teghe dnem porte.

Te brnem u spanem -
Glkhis shan dzen k'hanem...
Yekel em, vor mi khorhurd tas -
Vonc nran sharqic hanem?


DJADU
--------

Parav tati u papi...
Nayir achqis u apis...
Kechuc dagagh! Matneri khagh!
Fedoti bakhte kapir!

Vor vorsorde anshnorq
Anharki ch'mekni votq, -
Minchev lusabac togh chari
...Voske telic gorcac gorg!

U qarteze yerkri
Togh ed gorgin patkeri!
Yete ch - togh ir bakhti medj
Inq'n iren meghadri.

GENERAL
-----------

Gitem che, du te uzes -
Cankacac harc k'luces!
Zarmanum em: vonc minch hima
Gone pokhnakharar ches?

Lucecir harc shat khrtin.
Amen inch iren hertin -
Asa tesnem: qez inch em partq?
Mernem qo bari srtin!


DJADU
--------

Verdj tur! Vonc ches amachum?
Yes ho shahi geri chem?
Qez ogut talu mghume
Zut hogevor pahandj e!

Te vor el neghn enkenes -
Urish mekin ch'dimes.
Qez pes harg'vac djahelin
Urakhutyamb k'ognem yes.


ZVARCHARAR
----------------

Kanchec arqan Fedotin, en annman vorsordin. Der paymane chi kapel, bayc p'rp'rel e u ampel. Dzerqere kant e arel, votqov dopum e ahegh, achqeri kaycov khaycum, ah, sarsap e taracum... Enqan kuze shan vordin vakhecnel Fedotin, vor mrsac azdre herva, ed dzgtumic k'n'va.


TAGAVOR
------------

Aravotyan palat ber
Gorg, nakhsun u vosketel.
Tagavorakan hrahang e!
Bari yeghir katarel!

Inch nakhsh em uzum, gites?
Qaghaqakan mec qartez!
Qani vor, im patshkambic
Yerkir's chem tesnum yes.

Haskacar inch em uzum?
Vonc kanes - indz chi huzum!
Ushacrecir - munetik's
Qo mahvan lurn e gujum!
varjapet
ПОТЕШНИК
Пришёл Федот домой, от горя немой. Сел в уголок, глядит в
потолок, ясные очи слезой заволок. Маня есть кличет, а он
шею бычит, ничаво не хочет, супится да хнычет...


МАРУСЯ
Ты чаво сердит, как ёж?
Ты чаво не ешь-непьёшь?
Али каша подгорела,
Али студень не хорош?

ФЕДОТ
Да какая там еда!
Царь лютует - прям беда!
Нет на энтого злодея
Ни управы, ни суда!
Раздобудь, кричит, ковёр-
Шитый золотом узор
Шириной во всю Расею
В сто лесов и сто озёр!..

МАРУСЯ
Не кручинься и не хнычь!
Пусть лютует старый хрыч!
Ну-ка встаньте предо мною,
Тит Кузьмич и Фрол Фомич!..
(Маруся хлопает в ладоши - появляются два дюжих молодца)
Коли поняли приказ -
Выполняйте сей же час!

МОЛОДЦЫ
Не извольте сумлеваться,
Чай, оно не в первый раз!


ПОТЕШНИК
Наутро Федот - у царёвых ворот. Пришёл на приём, и ковёр при
ем. Стоит улыбается, стражи не пугается. Царь удивился, аж
икрой подавился. Злоба его точит, а показать не хочет.
Делает взгляд, что вроде бы рад!..


ФЕДОТ
Ты вчерась просил ковёр,-
Ну дак я его припёр.
Всё согласно договору-
И рисунок и колёр.
Вся Расеюшка сполна
На ковре отражена
Сей ковёр тебе в подарок
Соткала моя жена!..

ЦАРЬ
Ай да ухарь! Ай да хват!
На скольких же ты женат?
Али ты сосватал сразу
Цельный ткацкий комбинат?
У тебя,Федот, жена,
Хоть умна,да всё ж одна!
А соткать такое за ночь
Их дивизия нужна!

ФЕДОТ
Аль ковёр не тешит взор?
Аль не тот в ковре узор?
Ну дак я его под мышку-
Да и кончен разговор

ЦАРЬ
Мне б огреть тебя плетьми,
Четырьмя али пятьми,
Чтобы ты не изгалялся
Над сурьёзными людьми!
Но поскольку я спокон
Чту порядок и закон,-
Вот тебе пятак на водку
И пошёл отседа вон!..
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր.

Ֆեդյան եկավ տուն, վախից՝ դեղնագույն: Մի անկյուն խցկվեց, աչքերը
լցրեց, հայացքը պատին կենտրոնացրեց: Կինը նրան սեղանի մոտ է կանչում,
իսկ նա տնքում է լուռ ու հառաչում:


Մ Ա Ր Ո Ւ Ս Յ Ա.

Մթնտել ես՝ ամպի պես:
Հաց չե՞ս ուտում, սոված չե՞ս:
Մասրապուրը գոնե փորձիր,
Աղանձից արա համտես:

Ֆ Ե Դ Ո Տ.

Ի՞նչ մասրապուր, ի՞նչ աղանձ,
Երբ արքան է կատաղած:
Ու տես, որ չի պատըժում էդ
Անաստվածին - Աստված:

Կպել է՝ թե, գորգ ճարիր,
Վրեն՝ քարտեզ նկարիր
Ու քարտեզին՝ երկրի բոլոր
Սահմանները պատկերիր:

Մ Ա Ր Ո Ւ Ս Յ Ա.

Մի ընկճվիր, ի՛մ չամիչ,
Էն փուտ բիձեն քո դեմ ի՞նչ:
- Ո՞ւր եք, հապա՝ հանդես եկեք
Տիտ Կուզմիչ ու Ֆրոլ Ֆոմիչ:

Մարուսյան ծափ է զարկում, հայտնվում են երկու աժդահակ:

Թե հլու եք իմ խոսքին,
Հենց հիմա՝ անցեք գործի:

Ա Ժ Դ Ա Հ Ա Կ Ն Ե Ր.

Ոչ մի վայրկյան մի՛ կասկածեք.
Առաջին գործը հո չի՞:

Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր.

Առավոտ՝ մութուլուսին, Ֆեդոտը՝ գորգը ուսին, առանց վախի զգացողության, եկավ պալատ՝ ընդունելության:
Արքան, երբ տեսավ շեմքին գորգը ուսն արած որսորդին - շշմած գահից
ընկավ ցած, խավիարը՝ բկին մնաց, իրեն կերավ ու թափեց, գորգի ծայրը
շոշափեց ու մռութ սարքեց խարդախը - իբրև թե՝ շա՜տ ուրախ է:

Ֆ Ե Դ Ո Տ.

Առավոտ-մթնով ելել,
Քո ուզած գորգն եմ բերել.
Չափսն էլ է ասածիդ պես,
Գույնը, նախշը, թելն էլ:

Պատկերված են վարից-վեր՝
Գետեր, լճեր ու ծովեր:
Գորգն էս մեծ, գիշերն ի լույս,
Կինս է գործել՝ քեզ նվեր:

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր.

Վա՜յ, քո սուտը տրաքի.
Էդ քանի՞ հատ ունես կին:
Թե՝ գաղտնի տալ-առնել ունես
Աշխարհի հե՞տ արտաքին:

Մի հոգի կնիկ-արմատ,
Թեկուզ տեղովը՝ կրակ
Գլուխ չէր հանի: Է՛ս գործին
Պետք է կանացի բանակ:

Ֆ Ե Դ Ո Տ.

Չեմ հասկանում, ի՞նչն էն չի.
Չա՞փսն է փոքր, թե՞լն է քիչ:
Լավ, էս դեպքում՝ բեր հետ տանեմ
Ու վերջ տանք բանավեճին:

Կհանեմ գորգի շուկա,
Մեծածախ գնով կտամ, -
Թող դուրս տանեն, ուր ուզում են.
Համադան, թե Ամստերդամ:

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր.

Թե դաղեմ փափուկ տեղըդ
Ու սրի քաշեմ ցեղըդ -
Հիմար-հիմար էլ դուրս չես տա՝
Երբ թագավոր է դեմըդ:

Բայց ես, ծնվածըս օրեն,
Հարգել եմ կարգ ու օրենք:
Էնպես որ. ա՛ռ էս հնգնոցն ու
Գնա կորի՛ր, անօրե՛ն:
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ZVARCHARAR
----------------

Fedyan yekav tun, vakhic - deghnaguyn. Mi ankyun khckvec, achqere - lcrec, hayacqe - patin kentronacrec. Kine nran seghani mot e kanchum, isk na tnqum e lurdj u harachum.


MARUSYA
------------

Mtntel es ampi pes.
Hac ches utum? Sovac ches?
Masrapure gone porcir,
Aghandzic ara hamtes.


FEDOT
--------

Inch masrapur, inch aghandz -
Yerb arqan e kataghac?
U tes, vor chi patium ed
Anastvacin astvac.

Kpel e, te - gorg charir,
Vren qartez nkarir
U qartezin - yerkri bolor
Sahmannere patkerir...


MARUSYA
-----------

Mi enkechvir, im chamich!
En put bidzen qo dem inch?..
Ur eq? Hapa handes yekeq
Tit Kuzmich u Frol Fomich!

(Marusyan cap e zarkum, haytnvum en yerku djahel ajdaha)

Te hlu eq im khosqin -
Henc hima anceq gorci!

AJDAHANER
-------------

Voch mi varkyan mi kaskaceq!
Aradjin gorce ho chi?


ZVARCHARAR
----------------

Aravot, mutulusin, Fedote - gorge usin, aranc vakhi zgacoghutyan, yekav palat - endunelutyan. Arqan henc tesav shemqin gorgn usn arac vorsordin - shshmac gahic enkav cac, khavyare - bkin mnac, iren kerav u tapec, gorgi cayre shoshapec u mrut sarqec khardakhe, ibryev te shat urakh e.

FEDOT
--------

Aravot mtnov yelel,
Qo uzac gorgn em berel.
Chaps'n el e asacit pes,
Guyne, nakhshe, tel'n el.

Patkervac en varic-ver
Geter, lcher u cover.
Gorgn es mec, gishern i luys
Kin's e gorcel qez nver.


TAGAVOR
-----------

Vay, qo sute traqi!
Ed qani hat unes kin?
Te gaghtni tal-arnel unes
Ashkharhi het artaqin?

Mi hogi knik-armat
Tekuz teghove krak -
Glukh cher hani. Es gorcin
Petq e kanaci banak!


FEDOT
-------

Chem haskanum: Inch'n en chi?
Chapsn e poq'r, teln e qich?..
Lav, ed depqum, ber het tanem
U verdj tanq banavechin.

K'hanem gorgi shuka,
Mecacakh gnov k'tam,
Togh durs tanen ur uzum en,
Hamadan te Amsterdam.


TAGAVOR
-----------

Te daghem papuk tegh'd
U s'ri qashem ceghed -
Himar-himar el durs ches ta,
Yerb tagavor e dem'd

Bayc yes, cnvaces oren,
Hargel em karg u orenq.
Enpes vor, ar es hngnocn u
Gna korir, anoren!

varjapet
ПОТЕШНИК
Зовёт царь генерала, штык ему в забрало! У царя рожа на
свеклу похожа, а когда он красный на руку опасный! Бьёт,
зараза, не больше раза, но попадёт не мимо глаза. Энто
генерал на себе проверял: с начала сказки ходит в повязке!..


ЦАРЬ
Ну, браток, каков итог?
Обмишулился чуток?
Только сей чуток потянет
Лет примерно на пяток!
Ты у нас широк в плечах,
А башкой совсем зачах.
Вот умишко и поправишь
На казённых-то харчах!.

ГЕНЕРАЛ
Упеки меня в острог
На какой угодно срок-
Всё одно сия наука
Не пойдёт мне, дурню, впрок!
Мне бы саблю да коня -
Да на линию огня!
А дворцовые интрижки-
Энто всё не про меня!

ЦАРЬ
Ты мне, ваше благородь,
Брось горячку-то пороть!
Ты продумай, как без сабли
Нам Федота побороть!
Ну и будешь дураком-
Не ищи вины ни в ком:
Я тебе начищу рыло
Лично энтим кулаком!..


ПОТЕШНИК
Зря генерал руки потирал: не вышло с налёта погубить Федота.
Опять у бедняги башка в напряге. А в башке - слыш-ка - ну
хоть бы мыслишка! Думал-думал, ничаво не надумал. Как ив
крутись, без Яги не обойтись! Попёрся опять в дубраву -
искать на Федьку управу!..


ЯГА
Ты чаво опять смурной?
Что причиной, кто виной?
Аль гешпанец гоношится,
Аль хранцуз пошёл войной?
Вот из плесени кисель!
Чай, не пробовал досель?
Дак испей и враз забудешь
Про мирскую карусель!
Он на вкус не так хорош,
Но зато сымает дрожь,
Будешь к завтрему здоровый,
Если только не помрёшь!..

ГЕНЕРАЛ
Я опять насчёт стрельца!
Нет беде моей конца!
Оттого я и хвораю,
Оттого и спал с лица.
До чего ж, подлец, хитёр -
Всем вокруг носы утёр!
Сколько ты тут ни колдовала
А добыл он тот ковёр!
Хоть на вид он и простак,
А башкой варить мастак,
Так что впредь колдуй сурьёзней,
С чувством, так твою растак!

ЯГА
Колдуй, баба, колдуй, дед,
Трое сбоку - ваших нет,
Туз бубновый, гроб сосновый,
Про стрельца мне дай ответ!
Так?...Угу!. .Ага!..
Вот что вызнала Яга:
Пусть он сыщет вам оленя,
Чтоб из золота рога!..
Обыщи весь белый свет -
Таковых в природе нет!
Энто я тебе голуба,
Говорю, как краевед!..

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------


Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր.

Արքան կոտրն է ընկել, փքվել է, կարմրկտել: Լարվել է, ինչպես աղեղ,
արնակալել՝ քանց ճակնդեղ: Երբ շառագունած է նա, տղա ես - հեռու մնա: Խփում է աչքատակին մի հատիկ, բայց, ինչպես հմուտ բռնցքամարտիկ: Գեներալը էդ հարվածը կաշվի վրա է զգացել. հեքիաթը դեռ չսկսված, քայլում է վիրակապված:
Հիմա խեղճը հեծեծում, ծնված օրն է անիծում:


Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր.

Դե ասա տեսնեմ, ջահել.
Է՞լ ինչ ես մտապահել:
Ելք չգտնես՝ կհրամայեմ
Անժամկետ ձերբակալել:

Զոռ ես տվել ուսերիդ
Ու փլփլուն սուսերիդ:
Ուղեղդ չի հերիքում, որ
Արդարացնես հույսերն իմ:

Գ Ե Ն Ե Ր Ա Լ.

Բանտարկիր, մատաղ հոգուդ,
Մտրակիր, ծեծ տուր անգութ:
Մեկ է. ինձ նման հիմարին
Ոչ մի բան չի տա օգուտ:

Կուզե՞ս, կորչեմ առհավետ,
Դառնամ նահատակ անհետ:
Բայց, գործ չունեմ պալատական
Ես խարդավանքների հետ:

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր.

Ձերդ նորին մեծություն,-
Դուրս մի՛ տուր հիմարություն,
Այլ, գտիր մի անլուծելի
Ու բարդ հանձնարարություն:

Իսկ թե մնաս էս խելքին -
Մի՛ մեղադրիր ոչ ոքի.
Բռունցքս մի մե՜ծ, կապտավո՜ւն
Հետք կթողնի քո դեմքին:

Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր.

Գեներալը իզուր էր պարգևի հույս գուրգուրել: Էն չարաբաստիկ գորգը,
գտավ, բերեց Ֆեդոտը: Հիմա, ուղեղը լարել, ձգտում է ելք հնարել: Բայց դե՝
որտեղի՞ց հնարք, հիմարի գլխում դատարկ: Շա՜տ երկար նա միտք արեց ու
ոչինչ չհնարեց: Կուզես քեզ գետնովը տուր, - պետք է գնալ Ջադվին հյուր: Ելավ,
առավոտ կանուխ, ճամփա բռնեց դեպ կաղնուտ:

Ջ Ա Դ Ո Ւ.

Ինչի՞ ես էդպես լարվել,
Է՞լ ում հետ ես ընդհարվել.
Պարսի՞կն է պայման դրել,
Թե՝ լե՞հն է համը հանել:


Խմիր բորբոսնած լուծույթ:
Ոչինչ, որ գույնն է կապույտ:
Հենց որ խմես, առանցքիդ շուրջ
Կտաս քառասուն պտույտ:

Լուծույթն էդ՝ նեխահամ է,
Բայց՝ դողէրոց կհանե:
Ոտքի կելնես՝ թե ոտներդ
Առաջ բռնած չհանեն:

Գ Ե Ն Ե Ր Ա Լ.

Որսորդն է փորացավս,
Որ քո մոտ ետ դարձա ես:
Ոչ դժբախտությունս վերջ ունի,
Ոչ կա ժպտալու հավես:

Խորամանկ է, ինչպես դև:
Մեզ թողեց դռան ետև:
Չնայած քո կախարդանքին՝
Գտա՛վ նա գորգ ոսկեթել:

Տեսքով է հենց միամիտ,
Գլխում կա հազար հատ միտք:
Տեսնո՞ւմ ես ում հետ գործ ոնենք.
Մի ե՛լք գտիր խելամիտ:

Ջ Ա Դ Ո Ւ.

Պառավ տատի ու պապի...
Նայիր աչքիս ու ափիս...
Կեչուց դագաղ... Մատների խաղ...
Որսորդի բախտը կապիր:

Ցամաք... Ճահիճ... Երկինք... Ջուր...
Դու մի հսկա, նա՝ պուճուր...
...Թող Ֆեդոտը քո էդ, ճարի
Մի եղջերո՛ւ ոսկեղջույր:

Ոսկեղջույր եղջերվի հետ,
Կտրիր յո՛թ ծով, քառսո՛ւն գետ, -
Չե՛ս հանդիպի: Դա ասում եմ,
Որպես հմուտ երկրագետ:

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ZVARCHARAR
----------------

Arqan kotr'n e enkel, pqvel e, karmrk'tel. Larvel e, inchpes aghegh, arnakalel - hanc chak'ndegh. Yerb sharagunac e na, tgha es - heru mna. Khpum e achqatakin mi hatik, bayc inchpes hmut brncqamartik. Generale ed harvace kashvi vra e zgacel, - heqiate der ch's'k'sac - qaylum e virakapvac. Hima kheghche hececum, cnvac orn e anicum.


TAGAVOR
------------

De asa tesnem, djahel:
El inch es mtapahel?
Yelq ch'gtnes - k'hramayem
Anjamket dzerbakalel.

Zor es tvel userid
U plplun suserid.
Ughegh'd chi heriqum, vor,
Ardaracnes huysern im.


GENERAL
----------

Bantarkir, matagh hogut!
Mtrakir, cec tur angut!
Mek e, indz nman himarin
Voch mi ban chi ta ogut.

Kuzes, korchem arhavet!
Darnam nahatak anhet!
Bayc gorc chunem palatakan
Yes khardavanqneri het.


TAGAVOR
-------------

Dzer'd Norin Mecutyun,
Durs mi tur himarutyun,
Ayl gtir mi anluceli
U bard handznararutyun.

Isk te mnas es khelqin, -
Mi meghadrir voch voqi,
Bruncq's mi mec, karmravun
Hetq k'toghni qo demqin.


ZVARCHARAR
----------------

Generale izur er pargyevi huys gurgurel. En charabastik gorge gtav, berec Fedote. Hima, ugheghe larel, dzgtum e yelq hnarel. Bayc de vorteghic hnarq himari glkhum datark? Kuzes qez getnove tur - petq e gnal djadvin hyur. Yelav, aravot-kanukh, champa brnec dep kaghnut.


DJADU
---------

Inchi es edpes larvel?
El um het es endharvel?
Parsik'n e payman drel,
Te leh'n e hame hanel?

Khmir borbosnac lucuyt!
Vochinch, vor guynn e kapuyt.
Henc vor khmes, arancqid shurdj
Ktas qarasun ptuyt.

Luchuyt'n ayd nekhaham e
Bayc, dogheroc k'hane.
Votqi kyelnes, te votnered
Arach brnac ch'hanen,


GENERAL
-----------

Vorsord'n e poracav's
Vor qo mot yet darca yes.
Voch d'jbakhtutyun's verch uni,
Voch ka jptalu haves.

Khoramank e - inchpes dwv,
Mez toghec dran yetyev.
Chnayac qo kakhardanqin -
Gtav na gorg vosketel.

Tesqov e henc miamit,
Glkhum ka hazar hat mitq.
Tesnum es um het gorc unenq?
Mi yelq gtir khelamit!


DJADU
---------

Parav tati u papi...
Nayir achqis u apis...
Kechuc dagagh... matneri khagh...
Fedoti bakhte kapir!...

Camaq... chahich... yerkinq... djur...
Du mi hska... na - puchur!..
Togh vorsorde qo ed chari
Mi eghdjeru voskyeghdjur!

Voskyeghdjuyr yeghdjervi het,
Ktrir yot cov, qarsun get -
Ches handipi! Da asum em
Vorpes hmut yerkraget.
varjapet
ПОТЕШНИК
Зовёт царь генерала, штык ему в забрало! У царя рожа на
свеклу похожа, а когда он красный на руку опасный! Бьёт,
зараза, не больше раза, но попадёт не мимо глаза. Энто
генерал на себе проверял: с начала сказки ходит в повязке!..


ЦАРЬ
Ну, браток, каков итог?
Обмишулился чуток?
Только сей чуток потянет
Лет примерно на пяток!
Ты у нас широк в плечах,
А башкой совсем зачах.
Вот умишко и поправишь
На казённых-то харчах!.

ГЕНЕРАЛ
Упеки меня в острог
На какой угодно срок-
Всё одно сия наука
Не пойдёт мне, дурню, впрок!
Мне бы саблю да коня -
Да на линию огня!
А дворцовые интрижки-
Энто всё не про меня!

ЦАРЬ
Ты мне, ваше благородь,
Брось горячку-то пороть!
Ты продумай, как без сабли
Нам Федота побороть!
Ну и будешь дураком-
Не ищи вины ни в ком:
Я тебе начищу рыло
Лично энтим кулаком!..


ПОТЕШНИК
Зря генерал руки потирал: не вышло с налёта погубить Федота.
Опять у бедняги башка в напряге. А в башке - слыш-ка - ну
хоть бы мыслишка! Думал-думал, ничаво не надумал. Как ив
крутись, без Яги не обойтись! Попёрся опять в дубраву -
искать на Федьку управу!..


ЯГА
Ты чаво опять смурной?
Что причиной, кто виной?
Аль гешпанец гоношится,
Аль хранцуз пошёл войной?
Вот из плесени кисель!
Чай, не пробовал досель?
Дак испей и враз забудешь
Про мирскую карусель!
Он на вкус не так хорош,
Но зато сымает дрожь,
Будешь к завтрему здоровый,
Если только не помрёшь!..

ГЕНЕРАЛ
Я опять насчёт стрельца!
Нет беде моей конца!
Оттого я и хвораю,
Оттого и спал с лица.
До чего ж, подлец, хитёр -
Всем вокруг носы утёр!
Сколько ты тут ни колдовала
А добыл он тот ковёр!
Хоть на вид он и простак,
А башкой варить мастак,
Так что впредь колдуй сурьёзней,
С чувством, так твою растак!

ЯГА
Колдуй, баба, колдуй, дед,
Трое сбоку - ваших нет,
Туз бубновый, гроб сосновый,
Про стрельца мне дай ответ!
Так?...Угу!. .Ага!..
Вот что вызнала Яга:
Пусть он сыщет вам оленя,
Чтоб из золота рога!..
Обыщи весь белый свет -
Таковых в природе нет!
Энто я тебе голуба,
Говорю, как краевед!..

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------


Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր.

Արքան կոտրն է ընկել, փքվել է, կարմրկտել: Լարվել է, ինչպես աղեղ,
արնակալել՝ քանց ճակնդեղ: Երբ շառագունած է նա, տղա ես - հեռու մնա: Խփում է աչքատակին մի հատիկ, բայց, ինչպես հմուտ բռնցքամարտիկ: Գեներալը էդ հարվածը կաշվի վրա է զգացել. հեքիաթը դեռ չսկսված, քայլում է վիրակապված:
Հիմա խեղճը հեծեծում, ծնված օրն է անիծում:


Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր.

Դե ասա տեսնեմ, ջահել.
Է՞լ ինչ ես մտապահել:
Ելք չգտնես՝ կհրամայեմ
Անժամկետ ձերբակալել:

Զոռ ես տվել ուսերիդ
Ու փլփլուն սուսերիդ:
Ուղեղդ չի հերիքում, որ
Արդարացնես հույսերն իմ:

Գ Ե Ն Ե Ր Ա Լ.

Բանտարկիր, մատաղ հոգուդ,
Մտրակիր, ծեծ տուր անգութ:
Մեկ է. ինձ նման հիմարին
Ոչ մի բան չի տա օգուտ:

Կուզե՞ս, կորչեմ առհավետ,
Դառնամ նահատակ անհետ:
Բայց, գործ չունեմ պալատական
Ես խարդավանքների հետ:

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր.

Ձերդ նորին մեծություն,-
Դուրս մի՛ տուր հիմարություն,
Այլ, գտիր մի անլուծելի
Ու բարդ հանձնարարություն:

Իսկ թե մնաս էս խելքին -
Մի՛ մեղադրիր ոչ ոքի.
Բռունցքս մի մե՜ծ, կապտավո՜ւն
Հետք կթողնի քո դեմքին:

Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր.

Գեներալը իզուր էր պարգևի հույս գուրգուրել: Էն չարաբաստիկ գորգը,
գտավ, բերեց Ֆեդոտը: Հիմա, ուղեղը լարել, ձգտում է ելք հնարել: Բայց դե՝
որտեղի՞ց հնարք, հիմարի գլխում դատարկ: Շա՜տ երկար նա միտք արեց ու
ոչինչ չհնարեց: Կուզես քեզ գետնովը տուր, - պետք է գնալ Ջադվին հյուր: Ելավ,
առավոտ կանուխ, ճամփա բռնեց դեպ կաղնուտ:

Ջ Ա Դ Ո Ւ.

Ինչի՞ ես էդպես լարվել,
Է՞լ ում հետ ես ընդհարվել.
Պարսի՞կն է պայման դրել,
Թե՝ լե՞հն է համը հանել:


Խմիր բորբոսնած լուծույթ:
Ոչինչ, որ գույնն է կապույտ:
Հենց որ խմես, առանցքիդ շուրջ
Կտաս քառասուն պտույտ:

Լուծույթն էդ՝ նեխահամ է,
Բայց՝ դողէրոց կհանե:
Ոտքի կելնես՝ թե ոտներդ
Առաջ բռնած չհանեն:

Գ Ե Ն Ե Ր Ա Լ.

Որսորդն է փորացավս,
Որ քո մոտ ետ դարձա ես:
Ոչ դժբախտությունս վերջ ունի,
Ոչ կա ժպտալու հավես:

Խորամանկ է, ինչպես դև:
Մեզ թողեց դռան ետև:
Չնայած քո կախարդանքին՝
Գտա՛վ նա գորգ ոսկեթել:

Տեսքով է հենց միամիտ,
Գլխում կա հազար հատ միտք:
Տեսնո՞ւմ ես ում հետ գործ ոնենք.
Մի ե՛լք գտիր խելամիտ:

Ջ Ա Դ Ո Ւ.

Պառավ տատի ու պապի...
Նայիր աչքիս ու ափիս...
Կեչուց դագաղ... Մատների խաղ...
Որսորդի բախտը կապիր:

Ցամաք... Ճահիճ... Երկինք... Ջուր...
Դու մի հսկա, նա՝ պուճուր...
...Թող Ֆեդոտը քո էդ, ճարի
Մի եղջերո՛ւ ոսկեղջույր:

Ոսկեղջույր եղջերվի հետ,
Կտրիր յո՛թ ծով, քառսո՛ւն գետ, -
Չե՛ս հանդիպի: Դա ասում եմ,
Որպես հմուտ երկրագետ:

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ZVARCHARAR
----------------

Arqan kotr'n e enkel, pqvel e, karmrk'tel. Larvel e, inchpes aghegh, arnakalel - hanc chak'ndegh. Yerb sharagunac e na, tgha es - heru mna. Khpum e achqatakin mi hatik, bayc inchpes hmut brncqamartik. Generale ed harvace kashvi vra e zgacel, - heqiate der ch's'k'sac - qaylum e virakapvac. Hima kheghche hececum, cnvac orn e anicum.


TAGAVOR
------------

De asa tesnem, djahel:
El inch es mtapahel?
Yelq ch'gtnes - k'hramayem
Anjamket dzerbakalel.

Zor es tvel userid
U plplun suserid.
Ughegh'd chi heriqum, vor,
Ardaracnes huysern im.


GENERAL
----------

Bantarkir, matagh hogut!
Mtrakir, cec tur angut!
Mek e, indz nman himarin
Voch mi ban chi ta ogut.

Kuzes, korchem arhavet!
Darnam nahatak anhet!
Bayc gorc chunem palatakan
Yes khardavanqneri het.


TAGAVOR
-------------

Dzer'd Norin Mecutyun,
Durs mi tur himarutyun,
Ayl gtir mi anluceli
U bard handznararutyun.

Isk te mnas es khelqin, -
Mi meghadrir voch voqi,
Bruncq's mi mec, karmravun
Hetq k'toghni qo demqin.


ZVARCHARAR
----------------

Generale izur er pargyevi huys gurgurel. En charabastik gorge gtav, berec Fedote. Hima, ugheghe larel, dzgtum e yelq hnarel. Bayc de vorteghic hnarq himari glkhum datark? Kuzes qez getnove tur - petq e gnal djadvin hyur. Yelav, aravot-kanukh, champa brnec dep kaghnut.


DJADU
---------

Inchi es edpes larvel?
El um het es endharvel?
Parsik'n e payman drel,
Te leh'n e hame hanel?

Khmir borbosnac lucuyt!
Vochinch, vor guynn e kapuyt.
Henc vor khmes, arancqid shurdj
Ktas qarasun ptuyt.

Luchuyt'n ayd nekhaham e
Bayc, dogheroc k'hane.
Votqi kyelnes, te votnered
Arach brnac ch'hanen,


GENERAL
-----------

Vorsord'n e poracav's
Vor qo mot yet darca yes.
Voch d'jbakhtutyun's verch uni,
Voch ka jptalu haves.

Khoramank e - inchpes dwv,
Mez toghec dran yetyev.
Chnayac qo kakhardanqin -
Gtav na gorg vosketel.

Tesqov e henc miamit,
Glkhum ka hazar hat mitq.
Tesnum es um het gorc unenq?
Mi yelq gtir khelamit!


DJADU
---------

Parav tati u papi...
Nayir achqis u apis...
Kechuc dagagh... matneri khagh...
Fedoti bakhte kapir!...

Camaq... chahich... yerkinq... djur...
Du mi hska... na - puchur!..
Togh vorsorde qo ed chari
Mi eghdjeru voskyeghdjur!

Voskyeghdjuyr yeghdjervi het,
Ktrir yot cov, qarsun get -
Ches handipi! Da asum em
Vorpes hmut yerkraget.
Айк
Варжапет, говорил тебе года два назад и все еще продолжаю говорить. Напиши Филатову, думаю он будет только за армянскую версию озвучки мультфильма и книги.
П.С. Может телеканал тв.арм-ру покажет его в эфире на армянском!
varjapet
Филатов умер давно, цав'д танем. Ты наверное Шацкую имел в виду. Ей я написал давно еще, году в 2004-м. А в 40 дней после смерти Леонида Алексеевича, находясь в Армении, хотел организовать мероприятие с первой публичной читкой перевода. Единомышленников не нашел. Пускай, ест не просит. Зато знаю что есть достойные ценители. Спасибо, апер. А вариант с латынской буквенностью, хоть и затеял для того, чтобы Фрейзи могла оценить звучание, потом думал что нужная вещь вообще. Ведь многие хотят хоть как-то приобщиться к языку. Если это поможет, то можно практиковать в этом формате и "Ов гиты?" Давида и стихи Парсама.
Айк
Цитата(varjapet @ 22.4.2011, 22:44) *
Филатов умер давно, цав'д танем. Ты наверное Шацкую имел в виду.

Вообще-то Овчарова (разве не он режиссер и фильма и мультфильма?) имел ввиду. Пытался вспомнить фамилию режиссера, но почему-то написал Филатов...

Цитата(varjapet @ 22.4.2011, 22:44) *
Ведь многие хотят хоть как-то приобщиться к языку. Если это поможет, то можно практиковать в этом формате и "Ов гиты?" Давида и стихи Парсама.

Да, полезное начинание!
П.С. Для Фрейзи надо на французском smile.gif
varjapet
Да, вспомнил, ты говорил про мультпроект. Но моя последовательность пока хватила на то, что курить мог бросить. Если так пойдет к своему 80-десятилетию и Федотом займусь. bestbook.gif
Дзокка
Варжапет.Классная работа.Перевод Федота-стрельца на армянский это очень тяжело.У меня до сих пор аудиокассета с голосом Филатова и я ее часто слушаю.Звучание на армянском этой смешной сказки необычное и красивое.
Респект.!
varjapet
ПОТЕШНИК
Зовёт царь стрельца удалого молодца. Не успел наш Федот
упреть с рожи пот, а у царя-злодея - новая идея. Царь бурлит
от затей, а Федька потей! В обчем жисть у Федьки - хуже
горькой редьки!..


ЦАРЬ
Ну-ко, сбрось хандру и лень
И - в дорогу сей же день!
Государственное дело -
Позарез нужон олень!
Коли ты царю слуга,
Подь за горы, за луга
И сыщи мне там оленя,
Чтоб из золота рога.
Не гунди и не перечь,
А поди и обеспечь,
А не то в момент узнаешь,
Как башка слетает с плеч!..


ПОТЕШНИК
Пришёл Федот домой, сопли - бахромой! Сел перед лучиной в
обнимку с кручиной. Жена-красавица на шею бросается, а он к
жене и не прикасается - сидит, плачет - горюет, значит!..


МАРУСЯ
Ты чаво глядишь сычом?
Аль кручинишься об чём?
Аль в солянке мало соли,
Аль бифштекс недоперчен??

ФЕДОТ
Да какой уж там обед!
Царь замучил спасу нет!
Поутру опять придется
Перед ним держать ответ!
Энтот царь лютей врага -
Снова шлёт меня в бега:
Отыщи, кричит, оленя,
Чтоб из золота рога!..

МАРУСЯ
Не кручинься и не хнычь!
Есть печали и опричь!
Ну-ка встаньте предо мною,
Тит Кузьмич и Фрол Фомич!
(Маруся хлопает в ладоши- появляются два дюжих молодца)
Коли поняли приказ -
Выполняйте сей же час!

МОЛОДЦЫ
Не извольте сумлеваться-
Чай, оно не в первый раз!..


ПОТЕШНИК
Чуть свет Федот - у царёвых ворот. Пришёл на приём, и олень
при ем. У царя от гнева закололо слева. Раздавил бы гниду,
но не кажет виду. Сидит, зевает - злобу скрывает!..


ФЕДОТ
Чай, заждался? Добрый день!
Глянь в окно когда не день!
Ты заказывал оленя-
Ну дак вот тебе олень!
И заметь! - рога на нём
Так и пыхают огнем.
От него без всякой лампы
По ночам светло ,как днём!..

ЦАРЬ
Тех оленей - ты не ври
Нет ни в Туле, ни в Твери.
Что в Твери в самом Багдаде
Их от силы штуки три!
А теперь прикинь, солдат, -
Где Москва, а где Багдад!
Али ты смотался за ночь
До Багдаду и назад?..

ФЕДОТ
Ну, даёшь, ядрена вошь!
И олень тебе не гож?
А вчерась мытарил душу:
Вынь оленя и положь!..
Коли ты и так богат
Я верну его в Багдад.
Кто там нонича у власти?
То-то парень будет рад!..

ЦАРЬ
Ты мне, Федька, энто брось,
Иль с башкою будешь врозь!
Я твои намёки вижу
Исключительно наскрозь!
Ну да ладно, за престиж
Разве чёрта не простишь!
Вот тебе пятак на водку
И катись, куды хотишь!..
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր.

Չհասցրեց Ֆեդոտը լվանալ ձեռ ու ոտը, դեմքից սրբել քրտինքը, իսկ տրեխից՝ թրիքը, երբ թագավորը կանչեց իր մոտ հերոսին մեր խեղճ:

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր.

Ծուլությունդ պահիր քեզ,
Ճամփա ել անմիջապես:
Ու էնքա՜ն աչքիս չերեվաս,
Մինչ եղջերու չգտնես:

Թե դու, անկեղծ ես մանկուց
Ծառայել ինձ անհատույց՝
Գտիր ու բեր է՛ն եղնիկը,
Որի եղջույրն է ոսկուց:

Թե չգտնես, ստահակ,
Կմուծես տաս հոգու հարկ:
Կամ էլ՝ դահիճը գլուխըդ
Կսարքի խաղագնդակ:

Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր.

Ֆեդոտի հոգում տագնապ է ու վախ. քթից փսլինքը, բերնից՝ թուքը կախ:
Մտավ տուն թե չէ, աչքերը թրջեց: Մարուսյան ուրախ գրկում է նրան, իսկ նա անշարժ է, ինչպես պահարան: Մի լքված անկյուն նա առանձնացավ, որ ինքն իր հետ դարդ անի ու ցավ:

Մ Ա Ր Ո Ւ Ս Յ Ա.

Է՞լ ինչ կատու է անցել,
Ի՞նչ տնքտնքոց ես գցել.
Թե՞, բանջարը տապակած չի,
Թե՞, խավիծը չեմ խանձել:

Ֆ Ե Դ Ո Տ.

Տո ի՞նչ ուտելիք, ի՞նչ բան,-
Էլի գժվել է արքան:
Իրենից բան է հնարել
Ու ես պիտ պատասխան տամ:

Հիմա, ծերուկին անխելք,
Ոսկեղջույր եղնիկ է պետք:
"Թե չգտնես, - ասում է, - էլ
Գլխիցդ չի մնա հետք:

Մ Ա Ր Ո Ւ Ս Յ Ա.

Տղամարդ կաց, ի՛մ չամիչ,
Թող հոխորտա արքան գիժ:
Ո՞ւր եք, հապա, հանդե՛ս եկեք
Տիտ Կուզմիչ ու Ֆրոլ Ֆոմիչ:

Մարուսյան ծափ է զարկում ու հայտնվում են երկու ջահել աժդահակ:

Թե հլու եք իմ խոսքին՝
Հենց հիմա, անցեք գործի:

Ա Ժ Դ Ա Հ Ա Կ Ն Ե Ր.

Ոչ մի վայրկյան մի՛ կասկածեք,
Առաջին գործը հո չի՞:

Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր.

Ֆեդոտը, լուսածեգին, պալատի կանգնեց շեմքին: Նախաճաշն իսկ չի կերել, ելել, եղնիկն է բերել: Թագավորը փրփրեց, ձախ թևատակը քորեց, կուզե Ֆեդոտին կուլ տալ, բայց, ստիպված է ժպտալ: Մատը՝ քիթը մտցնում, զայրույթն է
թաքցնում:

Ֆ Ե Դ Ո Տ.

Հո չուշացա՞: Բարի լույս:
Պատուհանից նայիր դուրս.
Քո պատվեր տված եղնիկը
Հրե՛ն, դրել եմ ի ցույց:

Եղջույրներն էլ, հաշվի առ,
Փլփլում են ոսկեվառ:
Էնպես որ՝ գիշերն էլ պետք չեն
Քեզ ճրագ ու նավթավառ:

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր.

Էդպիսի եղնիկ, դդում,
Չի արածում ձեր հանդում:
Աշխարհումս, երեք հատ կա,
Երեքն էլ՝ Բաղդադում:

Իսկ հիմա, քեզ հաշիվ տուր.
Մոսկովն ո՞ւր, Բաղդադը՝ ո՞ւր:
Դու մի գիշերում, Բաղդադից,
Բերիր եղնի՞կ ոսկեղջույր:

Ֆ Ե Դ Ո Տ.

Քեզ չի գոհացնում ոչինչ.
Հիմի էլ՝ եղնիկն էն չի:
Երեկ ասում էիր. "Գտի՛ր,
Որ գլուխդ չթռչի:"

Թե որ դու չե՛ս հավանում, -
Ես, Բաղդադ ետ կտանեմ
Ու էնտեղի թագավորին
Ճոխ անակնկալ կանեմ:

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր.

Դե-դե՜, խելքըդ հավաքիր,
Ոտքովդ տրեխ հագիր:
Թե դու, քո ձեռը փոշման չես -
Էդպես գեշ մի ակնարկիր:

Ես՝ տերն եմ իմ պատվերի,
Իսկ քեզ՝ աստված թող ների:
Ա՛ռ, տամ մի կես շիշ օղու փող -
Գնա՛, աչքիցըս կորիր:

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ZVARCHARAR
----------------

Ch'hascrec Fedote lvanal dzer u vote, demqic srbel qrtinqe, isk trekhic - triqe, yerb tagavore kanchec ir mot herosin mer kheghch.


TAGAVOR
---------------

Culutyun'd pahir qez, -
Champa yel anmidjapes!
U enqan achqis ch'yerevas
Minch yeghdjeru ch'gtnes!

Te du ankeghc es mankuc
Carayel indz anhatuyc -
Gtir u ber en eghnike
Vori yeghdjuyrn e voskuc.

Te ch'gtnes, stahak -
K'muces tas hogu hark!
Kam el, dahiche glukh'd
K'sarqi khaghagndak!


ZVARCHARAR
----------------

Fedoti hogum tagnap e u ah. Qtic - pslinqe, bernic - tuqe kakh. Mtav tun, te che - achqere trchec. Marusyan urakh grkum e nran, isk na ansharj e, inchpes paharan. Mi lqvac ankyun na arandznacav, vor inq'n ir het dard ani u cav.


MARUSYA
-------------

El inch katu e ancel?
Inch tnq'tnqoc es gcel?
Te bandjare tapakac chi?
Te khavice chem khandzel?


FEDOT
---------

To inch uteliq, inch ban?..
Lriv gjvel e arqan.
Qamakic ban e hnarel
U yes pit pataskhan tam:

Hima, cerukin ankhelq,
Vosk'yeghdjyur yeghnik e petq.
-Te ch'gtnes, - asum e, - el
Glkhic'd chi mna hetq.


MARUSYA
------------

Tghamard kac, im chamich!
Togh hokhorta arqan gij.
Ur eq? Hapa, handes yekeq
Tit Kuzmich u Frov Fomich!

(Marusyan cap e zarkum, haytnvum en yerku djahel ajdaha:)

Te hlu eq im khosqin -
Henc hima anceq gorci!

AJDAHANER
--------------

Voch mi varkyan mi kaskaceq!
Aradjin gorce ho chi?


ZVARCHARAR
----------------

Fedote lusacegin, palati kangnec shemqin. Nakhacash'n isk chi kerel, yelel, yeghnik'n e berel. Tagavore prprec, dzakh tevatake qorec, kuze vorsordin kul tal, bayc stipvac e jptal. Mate qite mtcnum - zayruyt'n e taqc'num.


FEDOT
--------

Ho ch'ushaca? Bari luys!
Patuhanic nayir durs.
Qo patver tvac yeghnike
Hren, drel em i cuyc!

Yeghdjyurnern el, hashvi ar,
Plplum en voskevar.
Enpes vor, gishern el petq chen
Qez chrag u navtavar.


TAGAVOR
-----------

Edpisi yeghnik, d'dum,
Chi aracum dzer handum.
Ashkharum's yereq hat ka,
Yereq'n el - Baghdadum!

Isk hima, qez hashiv tur, -
Moskov'n ur, Baghdad'n ur?..
Du, mi gisherum, Baghdadic
Berir yeghnik voskyeghdjuyr?


FEDOT
---------

Qez chi gohacnum vochinch,
Himi el - yeghnik,n en chi.
Yerek asum eir: - gtir,
Vor glukhed ch'trchi!

Te vor du ches havanum, -
Yes Baghdad yet k'tanem
U, enteghi tagavorin
Chokh anak'nkal kanem.


TAGAVOR
------------

De de, khelq'd havaqir,
Votqov'd trekh hagir!
Te du qo dzere poshman ches, -
Edpes gesh mi aknarkir.

Yes ter'n em im patveri.
Jsk qez - astvac togh neri.
Ar, tam mi kes shish oghu pogh -
G'na, aghqic's korir!
varjapet
Цитата(Дзокка @ 23.4.2011, 2:15) *
Варжапет.Классная работа.Перевод Федота-стрельца на армянский это очень тяжело.У меня до сих пор аудиокассета с голосом Филатова и я ее часто слушаю.Звучание на армянском этой смешной сказки необычное и красивое.
Респект.!

Спасибо! Рад стараться! Вообще-то я тут ни при чем. blink.gif Это гены виноваты. Автор гениального перевода романа "Анна Коренина" Ваган Тер-Аракелян - мой прадед.
Айк
При желании ты и сам бы мог писать литературные произведения не хуже.
varjapet
Цитата(Айк @ 23.4.2011, 3:00) *
При желании ты и сам бы мог писать литературные произведения не хуже.

Спасибо, но на сегодняшний день сочинить что-либо лучше, нежели мои переводы песен Пугачевой на наш деревенский говор - я не в состоянии. biggrin.gif
varjapet
Скоморох-потешник

Вызывает царь генерала -- ажно прям из-под одеяла. Генерал в панике,
ищет подштанники, понимает -- зовут не на пряники! Царь на троне сидит -- на
весь мир сердит. Черный от злости, как ворон на погосте!..

Царь

Сколь не бился ты, милок,--
Не попал Федот в силок!
Об тебе уже составлен
Фицияльный некролог.

Только надобно решить,
Как верней тебя решить:
Оглоушить канделябром
Аль подушкой задушить?..

Генерал

Оплошал я, государь!
Вот те сабля, хочешь -- вдарь!
Только больше тем Федотом
Мне мозги не скипидарь!

Что дурак -- не обессудь!
У меня иная суть!
Мне б куды-нибудь в атаку.
Аль на штурм куды-нибудь!..

Царь

Ты с мечом-то боевой,
Только вот чаво усвой:
Побеждать Федота надо
Не мечом, а головой!

Ну а будешь так же скор,
Как ты был до энтих пор,--
Я тебя, коровья морда,
Сам пристрою под топор!..

Скоморох-потешник

Наш дурак снова ум напряг. А и было того ума -- невеликие закрома.
Думал-думал -- ничаво не надумал. Свистнул псов ораву -- и к Яге в дубраву.
Увидала та генерала -- сиганула аж до Урала. Да опомнилась и вернулась: как
бы хуже не обернулось!..

Баба Яга

Ты чавой-то не в себе!
Вон и прыщик на губе!
Ой, растратишь ты здоровье
В политической борьбе!..

Спробуй заячий помет!
Он -- ядреный! Он проймет!
И куды целебней меду,
Хоть по вкусу и не мед.

Он на вкус хотя и крут,
И с него, бывает, мрут,
Но какие выживают --
Те до старости живут!..

Генерал

Ты мне, бабка, не крути!
Ты изыскивай пути!
Ты придумай, как Федота
До могилы довести!

Сколь не билась ты, Яга,
А не вышло ни фига!
Раздобыл Федот оленя --
Драгоценные рога!

Ты башку себе продуй
Да потщательней колдуй.
Наш стрелец, как оказалось,
Не такой уж обалдуй!..

Баба Яга

Вообче-то я хитра
В смысле подлости нутра,
Да чавой-то мне севодня
Не колдуется с утра!..

Все и колет, и болит,
И в груди огнем палит!..
Я давно подозреваю
У себя энцефалит!..

Ой, чавой-то худо мне!
Слышь, как хрумкает в спине?
Словом, раз такое дело --
Я вообче на бюлютне!

Генерал

Захворала -- не беда!
Съешь лягушку из пруда!
Нет надежней медицины,
Чем природная среда!

Ты морочить мне мозги
Даже думать не моги!
Лучше всю свою подлючесть
На работу напряги!

А полезешь на рожон --
Выну саблю из ножон!
Ты хотя мне и подруга,
А порядок быть должон!..

Баба Яга

Колдуй, баба, колдуй, дед,
Трое сбоку -- ваших нет,
Туз бубновый, гроб сосновый,
Про стрельца мне дай ответ!

Пусть Федот проявит прыть,
Пусть сумеет вам добыть
То-Чаво-На-Белом-Свете --
Вообче-Не-Может-Быть!

Ну, Федот, теперь держись!
Дело верное, кажись!
Вот уж энтого заданья
Ты не выполнишь ни в жисть!..

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր.

Գեներալին, նորից, հանում են տեղաշորից: Դժբախտը, տագնապի մեջ,
կիսամերկ կանգնած է խեղճ: Երբ չեն թողնում շորդ էլ հագնես, - պարզ է, որ չեն
կանչում հանդես: Թագավորը, գահին թիկնել ու կախել է հոնքն էլ, քիթն էլ:
Նման է իր անդուր տեսքով նա ագռավի, մեռել ուտող:


Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր.

Հը՞, պարոն զինվորական,
Որսորդը չընկավ ուռկան:
Հո չե՞ս նեղանա, որ կարդամ
Գլխիդ՝ մահախոսական:

Ասա, շատ եմ խնդըրում, -
Մահվան ո՞ր ձևն ես ընտրում.
Հաստ մոմակալո՞վ գանգիդ տամ,
Թե՝ եփեմ եռման ջրում:

Գ Ե Ն Ե Ր Ա Լ.

Ա՛ռ, ճակատիս կրակի՛ր,
Արա վրես թուղթ ու գիր,
Մենակ, քո էդ Ֆեդոտով էլ
Գլուխս մի՛ հարդուկիր:

Մարդուն քշել կնկանից, -
Հեռո՛ւ եմ ես էդ բանից:
Ճամփիր կռի՛վ: Քո աչքում ես
Վե՛ր կելնեմ միանգամից:

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր.

Ականջին քո՝ օղ արա.
Զենքի մեջ չի՛ հունարը:
Պետք է գտնես դու ամենա
Խորամանկ ճանապարհը:

Իսկ եթե, կրիայի պես,
Շարժվես դանդաղ էսպես, -
Էս ձեռքով, դատարկ գլուխդ
Կանեմ ուղիղ երկու կես:

Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր.

Կրկին, մեր հիմարը, լարեց գաղափարը: Բայց, թե գլխիդ մեջ խելք չկա -
ոչ մի զոռ տալ, օգուտ չի՛ տա: Ու ինչքան շատ կենտրոնացավ, էնքան ավելի բթացավ:
Էլի, մնաց միակ ելքը՝ կախարդ պառավն ու իր խելքը: Կախարդը, երբ նրան
տեսավ, տվե՜ց, մինչև Ուրալ հասավ: Բայց՝ շունչ առավ, փոշմանեցավ, ու
ճարահատ վերադարձավ:

Ջ Ա Դ Ո Ւ.

Հե՜չ լավ վիճակի մեջ չես,
Անհավասար կշնչես.
Քաղաքական պայքարի մեջ
Մի օր շունչդ կփչես:

Թրիքն ամսեկան հորթի
Տաք-տաք որ ուտես - կօգնի.
Բուժիչ ուժով իր չի զիջում
Մեղրին ու արջի թոքին:

Շատերն են համտես անում,
Ու՝ շատերն են մահանում,
Բայց, հատ ու կենտ ապրողները
Երբեք չեն հիվանդանում:

Գ Ե Ն Ե Ր Ա Լ.

Դու, գլուխս մի՛ յուղիր,
Այլ գտիր մի ճիշտ ուղի,
Որի օգնությամբ, Ֆեդոտին
Մենք մտցնենք փակուղի:

Կախարդում ես, կախարդում,
Թուղթ ես կապում, գիր քանդում,
Իսկ որսորդի վրա ո՛չ մի
Կախարդանքդ չ՛ի ազդում:

Էնպես որ՝ զոռ տուր գանգիդ, -
Խելքը գլխին կախարդիր:
Ու մինչև մի ելք չգտնես,
Չե՛մ տա քեզ քուն ու հանգիստ:

Ջ Ա Դ Ո Ւ.

Ամեն արդյունքից անկախ՝
Ինձ նման չկա՛ խարդախ:
Բայց ես չե՛մ կարող հնարել
Ամեն օր՝ նոր կախարդանք:

Ուստի ես, տվյալ հարցում,
Փոխըմբռնում եմ հայցում,
Քանզի, ունեմ հոդացավի
Սուր վարակիչ բարդացում:

Հրեն, տե՛ս, էլի բռնեց,
Մեջքումիջակս ճկվեց...
Անաշխատունակ, խեղճ կին եմ,
Թող իմ մահով մեռնեմ ես...

Գ Ե Ն Ե Ր Ա Լ.

Թե կուզես ելնել ոտքի, -
Կեր որձ գորտի փորոտիք:
Ով որ փորձել՝ կամ փրկվել է,
Կամ էլ՝ փչել է հոգին:

Դու՝ ինձ, տիկին, ձեռք առնել
Ձգտիր մտքիցդ հանել:
Քո խորամանկ խաղերը, ես,
Անվերջ չեմ կարող տանել:

Իսկ թե մնաս էս խելքին, -
Կփռեմ քեզ քո շեմքին:
Չե՛մ նայի՝ ընկերուհիս էս,
Մեռնեմ արդար օրենքին:

Ջ Ա Դ Ո Ւ.

Պառավ տատի ու պապի:
Նայիր աչքիս ու ափիս:
Կեչուց դագաղ, մատների խաղ,
Ֆեդոտի բախտը կապիր:

...Թե որսորդն ունի հունար,
Թող գտնի նա ձեզ համար
Էն, Ինչը Աշխարհում Չկա
Ու Գտնելն Է Անհնար:

Պատեպատ տուր քեզ, Ֆեդոտ,
Մաշիր իզուր ձեռ ու ոտ,
Էդ մտածածս քեզ համար
Ոչ եղնիկ է, ոչ էլ՝ գորգ:

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ZVARCHARAR
----------------

Generalin noric hanum en teghashoric. Kheghche tagnapi medj, kisamerk kangnel e kheghch. Yerb chen toghnum shor'd el hagnes - parz e, vor chen kanchum handes. Tagavore gahin tiknel u kakhel e honq'n el, qit'n el. Nman e ir andur tesqov na agravi - merel utogh.


TAGAVOR
-----------

He, paron zinvorakan?
Vorsorde ch'enkav urkan...
Ho ches neghana, vor kardam
Glkhid - mahakhosakan?

Asa, shat em khndrum, -
Mahvan vor dzev'n es entrum:
Hast momakalov gangit tam,
Te epem erman djrum?..

GENERAL
-----------

Ar, chakatis k'rakir!
Ara vres tught u gir!
Menak qo ed Fedotov el
Glukh's mi hartukir!

Mardun q'shel knkanic -
Heru em yes ed banic.
Champir k'riv! Qo achqum yes
Ver k'yelnem miangamic!


TAGAVOR
-----------

Akandjin qo ogh ara -
Zenqi medj chi hunare.
Petq e g'tnes du amena
Khoramank chanapare.

Isk yete kriayi pes
Sharj'ves dandagh espes, -
Es dzerqov, datark g'lukh'd
Kanem ughigh yerku kes.


ZVARCHARAR
-----------------

Krkin mer himare larec gaghapare. Bayc yerb glkhid medj khelq ch'ka - voch mi zor tal ogut chi ta. U inchqan shat kentronacav - enqan aveli btacav. Eli mnac miak yelqe - kakhard parav'n u ir khelqe. Djadun, henc generalin tesav - tvec minchyev Ural hasav. Bayc mitq arec, poshmanecav u charahat veradarcav.


DJADU
--------

Hech lav vichaki medj ches,
Anhavasar k'shnches,
Qaghaqakan payqari medj
Mi or shunch'd k'pches.

Triq'n amsekan horti
Taq-taq vor utes - k'ogni.
Bujich ujov ir chi zidjum
Meghrin u ardji toqin.

Shater'n en hamtes anum
U shater'n en mahanum,
Bayc hat u kent aproghnere
Yerbeq chen hivandanum.


GENERAL
----------

Du g'lukhes mi yughi,
Ayl gtir mi chisht ughi,
Vori o0gnutyamb, vorsordin,
Menq mtcnenq pakughi.

Kakhardum es, kakhardum,
Tught es kapum, gir qandum,
Isk Fedoti vra voch mi
Kakhardanq'd chi azdum.

Enpes vor, zor tur gangit -
Khelqe glkhin kakhardir.
U minchyev mi yelq ch'gtnes -
Chem ta qez qun u hangist.


DJADU
---------

Amen ardyunqic ankakh -
Indz nman ch'ka khardakh,
Bayc yes chem karogh hnarel
Amen or - nor kakhardanq.

Usti, yes, tvyal harcum,
Pokhembernum em haycum,
Qanzi, unem hodacavi
Sur-varaqich bardacum.

Hren, tes, - eli brnec
Medjq u midjak's chikvec
Anashkhatunak kheghch kin em,
Togh im mahov mernem yes...


GENERAL
----------

Te kuzes yelnel votqi -
Ker vorc gorti pirotiq!
Ov vor porcel - kam p'rkvel e,
Kam el p'chel e hogin!

Du indz, tikin, dzerq arnel
Dzgtir mtqic'd hanel!
Qo khoramank khaghere yes
Anverch chem karogh tanel.

Isk te mnas es khelqin -
K'prem qez qo shemqin!
Chem nayi enkeruhis es!
Mernem ardar orenqin!


DJADU
--------

Parav tati u papi!..
Nayir achqis u ap'is...
Kechuc dagagh... Matneri kgagh...
Vorsordi bakhte kapir!..

Te vorsord'n uni hunar -
Togh g'tni na dzez hamar
En, inche ashkharhum ch'ka
U gtnel'n e anhnar!!!

Patepat tur qez, Fedot!
Mashir izur dzer u vot!
Ed mtacac's, qez hamar,
Voch yeghnik e, voch el - gorg!
varjapet
ПОТЕШНИК
Зовёт царь стрельца, удалого молодца. Опять поручение
государственного значения, да когда же окончится энто
мучение! А меж тем сказке - далеко до развязки!..


ЦАРЬ
Исхитрись-ка мне добыть
То-Чаво Не может быть!
Запиши себе названье,
Чтобы в спешке не забыть!
А не выполнишь к утру -
В порошок тебя сотру,
Потому как твой карахтер
Мне давно не по нутру!
Так что неча губы дуть,
А давай скорее в путь!
Государственное дело -
Ты ухватываешь суть?


ПОТЕШНИК
Пришёл Федот домой - жутче смерти самой! Бел, как мед, лицом
занемел. Сел у окна - в глазах пелена. Кинулась Маруся он -
ноль вниманья!.. Будешь в печали, коли смерть за плечами!


МАРУСЯ
Ну-ка душу мне излей,
Отчаво ты черта злей?
Аль в салате по-милански
Не хватает трюфелей?

ФЕДОТ
Я твоё, Марусь, меню
Исключительно ценю,
Только жисть мою Маруся,
Загубили на корню!
Что мне делать? Как мне быть?
Как беду мою избыть?
Приказал мне царь доставить
То-Чаво-Не может быть!..

МАРУСЯ
Не печалься и не хнычь
Стоит только кинуть клич!
Ну-ка, встаньте предо мною,
Тит Кузьмич и Фрол Фомич
(Маруся хлопает в ладоши появляются два дюжих молодца)
Если поняли приказ -
Выполняйте сей же час!

(Пауза)

МОЛОДЦЫ
Извиняемся, хозяйка,
Энто дело не про нас!
Кабы схемку аль чертёж -
Мы б затеяли вертёж
А так - ищи сколь хочешь,
Чёрта лысого найдёшь!
Где искать и как добыть
То, Чаво Не может быть?
Ведь его ж на свете нету,
Сколько землю ни копыть!

МАРУСЯ
Не взыщи, мил друг Федот,
Невелик с меня доход!
Знать, судьба тебе, любимый,
Самому идти в поход!
За границей не блуди,
В чистоте себя блюди
В разговоры не мешайся
И знакомств не заводи!

ФЕДОТ
Ты Марусь, того, не трусь!
Образуется Марусь!
Сполню царское заданье
И целёхоньким вернусь!
Ну, а сунется такой,
Кто нарушит твой покой,
Мне тебя учить не надо:
Сковородка под рукой!..

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր

Թագավորն էլի կանչեց իր մոտ հերոսին մեր խեղճ: Պետք է տա նրան
հանձնարարություն, որն ունի շատ մեծ նշանակություն: Ֆեդոտին մենակ մի հարց
է հուզում. "տեսնես, էս խևը էլ ի՞նչ է ուզում:" Լարե՜ք դուք ձեր ծով-համբերությունը, դեռ շա՜տ հեռու է հանգուցալուծումը:

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր

Գնա, գտի՛ր ինձ համար
Ինչ՝ Գտնելն Է Անհնար:
Անունը թղթին գրի առ
Ու պահիր մի տեղ հարմար:

Լույսը բացվի, չբերես, -
Փոշու կվերածեմ քեզ.
Քանի որ ամեն տեսնելուց
Քո մռթից զզվում եմ ես:

Էլ աչքերդ մի չռիր,
Հենց հիմա ճամփա բռնիր.
Պետական հանձնարարանք է, -
Ըմբռնումով ըմբռնիր:

Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր

Ֆեդոտը տուն ետ եկավ, մութ ամպից էլ՝ քիթը կախ: Դեմքը՝ կավիճ սպիտակ,
ոխ ու տագնապ՝ կրծքի տակ:
Մարուսյան նրան մոտ է հմայում, բայց նա կնոջը հեռու է պահում: Ի՞նչ անի
խեղճը, չլինի տրտում, երբ մահը կրունկն է նրա կոխկրտում:

Մ Ա Ր Ո Ւ Ս Յ Ա

Գալիս է ճաշի ժամը՝
Բերնիդ ես դնում գամը:
Երևի եփածս չունի
Տատիդ եփածի համը:

Ֆ Ե Դ Ո Տ

Ինձ քո ճաշացուցակը
Բացարձակապես թանկ է,
Բայց խնդրում եմ ճիշտ հասկացիր՝
Իմ վիշտը անհատակ է:

Գլխիս ի՞նչ հող տամ ու քար,
Չկա ոչ ելք, ո՛չ էլ՝ ճար.
Արքան ճամփել է բերեմ Այն,
Ինչ Գտնելն Է Անհնար:

Մ Ա Ր Ո Ւ Ս Յ Ա

Հոգ մի արա, ի՜մ չամիչ,
Հանգիստ շունչ քաշիր մի քիչ:
Ո՞ւր եք, հապա հանդե՛ս եկեք
Տիտ Կուզմիչ ու Ֆրոլ Ֆոմիչ:

Մարուսյան ծափ է զարկում ու հայտնվում են երկու ջահել աժդահակ:

Թե հլու եք իմ խոսքին, -
Հենց հիմա անցեք գործի:

(դադար)

Ա Ժ Դ Ա Հ Ա Ն Ե Ր

Տիրուհի, ներող եղեք
Դա մեր կարճ խելքից վեր է:


Գծագիր, հատակագիծ
Տուր, լուծենք վերի՜ց, տակի՜ց,
Պետք է - վերջին սատանուն էլ
Դուրս քաշենք մկան ծակից,

Կապենք երկնքում կամար,
Գանձեր բերենք անհամար...
Բայց ո՞նց ախր մենք փնտրենք
Ինչ Գտնելն Է Անհնար:

Մ Ա Ր Ո Ւ Ս Յ Ա

Ցավում եմ, ի՛մ Գլխավոր
Ես քեզ օգնել չեմ կարող:
Ուրեմն՝ ժամըն է որ դու
Ճամփա ելնես հեռավոր:

Արտասահմանում օտար
Չլինես խեղճ ու անճար:
Սրան-նրան խելքդ չտաս
Կա հազար ցավ ու վթար:

Բերանդ միշտ փակ պահիր,
Ամենքին մի վստահիր,
Հետևիր առողջությանդ,
Կեր թթվասեր ու պանիր:

Ֆ Ե Դ Ո Տ

Ոնց ես ասո՞ւմ. - ի՜մ չամիչ
Լա՜վ կլինի ամեն ինչ.
Շնաձուկն էլ ինձ կուլ չի տա,
Սև օ՜ձն էլ չի խայթի ինձ:

Դու մենակ մի տրտմիր,
Ֆիկուսը շուտ-շուտ ջրիր,
Բալալայկադ ծնգացրու,
Ինքդ քեզ հուսադրիր:

Իսկ թե որևէ մեկը
Գա, սիրաբանի հետդ՝
Դռան ետևում դրված է
Ողորմած պապիս փետը:

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ZVARCHARAR
-----------------

Tagavor'n eli kanchec ir mot herosin mer kheghch. Petq e ta n'ran handznararutyun, vor'n uni shat mec n'shanakutyun. Fedotin menak mi harc e huzum: "Tesnes es kheve el inch e uzum?" Lareq duq dzer chov-hamberutyune, der shat heru e hangucalucume...


TAGAVOR
-----------

Gna, g'tir indz hamar -
Inch gtnel'n e anhnar!
Anune mi tegh gri ar
U pahir mi tegh harmar.

Luyse bacvi, ch'beres -
Poshu k'veracem qez.
Qani vor amen tesneluc -
Qo mrtic z'zvum em yes.

El achqered mi ch'rir!
Henc hima champa brnir!
Petakan handznararanq e, -
Emb'rnumov emb'rnir!..


ZVARCHARAR
----------------

Fedote tun yet yekav mut ampic el qite kakh. Demke - kavich s'pitak, vokh u tagnap - krcqi tak. Marusyan nran mot e hmayum, Isk na knoche heru e pahum. Inch ani kheghche, ch'lini trtum, yerb mahe krunk'n e nra kokhk'rtum.


MARUSYA
---------------

Galis e chashi jame -
Bernid es d'num game.
Yerevi, yepaces chuni
Tatid yepaci hame?..

FEDOT
----------

Indz qo chashacucake -
Bacarcakapes tank e.
Bayc khndrum em chisht haskacir, -
Im vishte - anhatak e.

Glkhis inch hogh tam u qar?
Ch'ka voch yelq, voch el - char:
Arqan champel e berem ayn -
Inch g'tnel'n e anh'nar!


MARUSYA
--------------

Hog mi ara, im chamich!
Hangist shunch qashir mi qich.
Ur eq? Hapa, handes yekeq
Tit Kuzmich u Frol Fomich!

Marusyan cap e zarkum - haytn'vum en yerku djahel ajdaha

Te h'lu eq im khosqin,
Henc hima - anceq gorci!

(dadar)


AJDAHANER
--------------

Tiruhi, nerogh yegheq,
Da mer karch khelqic ver e...

Gcagir, hatakagic
Tur, lucenq veric, takic...
Petq e - verdjin satanun el
Durs qashenq m'kan cakic...

Kapenq yerk'nqum kamar,
Gandzer berenq anhamar...
Bayc vonc akh'r menq p'nt'renq
Inch g'tnel'n e anhnar?..


MARUSYA
-------------

Cavum em, im g'lkhavor!
Yes qez ognel chem karogh,
Urem'n, jam'n e vor du
Champa yelnes heravor...

Artasahmanum otar
Ch'lines kheghch u anchar!..
S'ran-n'ran khelq'd ch'tas, -
Ka hazar cav u v'tar...

Beran'd misht pak pahir,
Amenqin mi v'stahir.
Hetyevir aroghdjutyan'd,
Ker t'tvaser u panir.


FEDOT
----------

Vonc es asum?.. "Im chamich!
Lav k'lini amen inch"!
Shnadzuk'n el indz kul chi ta,
Sev odz'n el chi khayti indz...

Du menak mi t'rtmir,
Fikuse shut-shut djrir!
Balalaykad ch'ngacru,
Inqed qez - husad'rir...

Isk te voryeve meke
Ga, sirabani heted -
D'ran yetyevum d'rvac e
Voghormac papis pete...




varjapet
ПОТЕШНИК
Ушёл Федот в заморский поход. Узнал про то генерал -
последний ум потерял. Бежит наш хитрец к царю во дворец
доложить, что стрельцу конец. Уж и дырку для ордена
просверлил, толстомордина!..


ЦАРЬ
Хороша ль, плоха ли весть,
Докладай мне всё как есть!
Лучше горькая, но правда,
Чем приятная, но лесть!
Только если эта весть
Снова будет - не бог весть,
Ты за эдакую правду
Лет на десять можешь сесть.

ГЕНЕРАЛ
Докладаю: Чуть заря
Федька поднял якоря!
Слава богу, отвязались
От него, от упыря!

ЦАРЬ
Ну-ка нянька подь сюды,
Принимайся за труды -
Рви из темечка волосья
Те которые седы
А какие не седы,-
Те расчёсывай в ряды.
Да полегче гребешком-то,
У меня там не сады!..

НЯНЬКА
Что ж, чесать то, старый чёрт,
Коли лысину печёт?!
У тебя ж тут кажный волос
Надо ставить на учёт!..
И на кой тебе нужна
В энтом возрасте жена?
Ведь тебе же, как мужчине,
Извиняюсь, грош цена!..

ЦАРЬ
Хоть волосьв я лишён,
А жениться я должен!
Шах персидский тоже лысый,
А имеет сорок жён!
Я ж хочу всего одну
Завести себе жену!
Нешто я в интимном смысле
И одну не потяну?..

НЯНЬКА
Ты, дружок, из тех мужей
Что безвреднее ужей -
Егозят, а не кусают,
Не сказать ишо хужей!
Чтоб чужую бабу скрасть,
Надо пня иметь и страсть!
А твоя сейчас задача -
На кладбище не попасть!

ЦАРЬ (Генералу)
Ну, а ты чаво молчишь,
Да медальками бренчишь?
Аль не видишь, как поганют
Государственный престиж?
Нянька гнёт меня в дугу,
А министр - ни гу-гу
Ты у нас по обороне,
Вот и дай отпор врагу!..

ГЕНЕРАЛ
Да ведь бабьи-то суды
Про мужчин всегда худы!
Ты в себе не сумлевайся,
Ты любовник хоть куды!
Гордый профиль, твёрдый шаг,
Со спины - дак чистый шах!
Только сдвинь корону набок,
Чтоб не висла на ушах!..

ЦАРЬ (Няньке)
Вот министер мне не враг,
Всё как есть сказал без врак,
А ведь он мужик не глупый,
Не гляди, что он дурак.
От тебя ж - один бедлам,
Стыд царю, конфуз послам!
Я давно антиресуюсь,
Ты не засланная к нам?..
Не шпионь и не вреди,
А осмелишься - гляди:
Разговор у нас с тобою
Будет крупный впереди!..

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր

Ֆեդոտը ճամփա ընկավ դեպ արտերկրյա արշավ: Էդ մասին լսեց դդում
գեներալը, կորցրեց խելքի չեղած պաշարը: Վազ տվեց շտապ նա քրտինք ու քափ,
որ թագավորին զեկուցի անձամբ: Հանդերձը ծակել, տեղն է նշանել խոստացված
նախշուն շքանշանի:

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր

Պրծիր, դուրս տուր ասածդ,
Պատմիր տեսած-լսածդ.
Լինի դառը ճշմարտություն,
Թե կեղծավոր սուտ քաղցր:

Թե խոսքը քո բերանի
Ինձ իմ ափերից հանի՝
Առաջիկա տասը տարում
Տունդ՝ բանտը կլինի:

Գ Ե Ն Ե Ր Ա Լ

Զեկուցում եմ. մութուլուս
Ֆեդյան տնից ելավ դուրս,
Պրծացրինք մեր գլուխը
Մենք նրանից սուս ու փուս:

Ծուղակ ընկավ նա շատ փոս
Ու էլ ետ չի գա անխոս:
Բեր երկաթը տաք-տաք ծեծենք՝
Գնանք քեզ խնամախոս:

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր

Դայակ, ո՞ւր ես, անցիր դես,
Քեզ համար նոր գործ բացվեց, -
Էն մազերս, որ ճերմակ են,
Պետք է մեկ-մեկ կտրատես:

Որը ճերմակ չի լրիվ՝
Սանրիր, մի թող խռիվ...
Է՜յ, սանրդ կամաց տար-բեր
Գլուխս մի՛ քրքրիր:

Դ Ա Յ Ա Կ

Թաղե՛մ գլուխդ ճաղատ.
Ի՞նչդ սանրեմ, անհավատ:
Գլխիդ վիճակը, թե՛ ներսից
Ու թե՛ դրսից՝ շա՜տ է վատ:

Քո ինչի՞ն է ա՛յ անխելք
Էս տարիքում կինը պետք,
Վաղուց, որպես տղամարդ դու,
Չունե՛ս անհրաժեշտ արժեք:

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր

Գլուխս թող ճաղատ է,
Վճիռս՝ հո՛ հաստատ է:
Պարսից շահն էլ է ճաղատ, բայց՝
Կնանիք քառսուն հատ են:

Ես՝ չե՛մ ուզում քառսուն հատ,
Բայց մեկը - կուզեմ հաստատ:
Թե՞, սեռական առումով ինձ
Մեկ կին արմատն է՞լ է շատ...

Դ Ա Յ Ա Կ

Շահը, ա՛յ խելքից հյուծված,
Ունի թե՛ ուժ, թե՛ կեցվածք,
Իսկ դու երկու տակ ճկվում ես
Քո թագի ծանրության տակ:

Քեզ հարյուրդ անց տարիքում
Ուժերդ չեն հերիքում,
Գոնե եղածը խնայիր, -
Մեղք ես ախր, ա՛յ, դդում:

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր


Դու քանի՞ գլխի տեր ես,
Որ ինձ օրինակ բերես:
Հերիք չի՞, քո խավոտ լեզվով
Իմ գլխուղեղը քերես:

Ի հեճուկս անձամբ քեզ՝
Դեռ ի վիճակի եմ ես:
Սիրո հարցում՝ տարիք չկա,
Խորհուրդներդ պահիր քեզ:

Դ Ա Յ Ա Կ

Մեջդ չի մնացել շունչ,
Լինես ասես պառավ շուն,
Որ ոչ հաչում է, ո՛չ կծում
Ու վնգստում է անքուն:

Ուրիշ սրտի տիրանալ, -
Պետք է ձգտում ունենալ.
Իսկ քո տարիքում ձգտում են
Քնել, քնած չմնալ:

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր
(գեներալին)

Լռել-նստել ես տրտում
Կարծիք չես արտահայտում,
Թքած ունես, որ պետության
Պատիվն են կոխկրտում:

Դայակը կյանքս կերավ՝
Դու սսկվել ես, անիրավ
Լավ է գնալ գետն ընկնել,քան
Քո պես պաշտպան ունենալ:


Գ Ե Ն Ե Ր Ա Լ

Ա՜յ, թե ունես դու հավես՝
Կնկա հետ զրույց կանես.
Ով ինչ ասի՝ ականջ մի դիր, -
Դու շատ թունդ սիրեկան ես.


Հպարտ հայացք, խրոխտ քայլք,
Հեռվից նայես՝ ասես շահ...
Մենակ, թագիդ ծանրությունից
Գլուխդ է ընկնում կախ:

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր
(դայակին)

Տեսա՞ր, տեղովը հիմար,
Բայց արտահայտվեց արդար:
Ես նրան հո զուր չե՞մ կարգել
Պաշտպանության նախարար:

Դու՝ ոչ ահ ունես, ոչ վախ
Անպատվում ես աջ ու ձախ.
Ու եսիմ ինչ խելք էլ չունես,
Որ կարծիք հայտնես անկախ:

Հաստատ լրտես ես որ կաս,
Դու՝ է՛ն գլխից ես հակա:
Ես քո հետ հետո կխոսեմ,
Հիմա ժամանակ չկա:

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ZVARCHARAR
------------------

Fedote champa enkav dep artyerk'rya arshav. Ed masin lsec ddum generale - korc'rec khelqi cheghac pashare. Vaz t'vec shtap na qrtinq u kap, vor tagavorin zekuci andzamb. Handerce cakel, tegh'n e n'shanel khostacvac nakhshun sh'qan'shani...


TAGAVOR
-----------

Prcir, durs tur asac'd,
Patmir tesac-l'sac'd:
Lini dare chshmartutyun
Te keghcavor sut qaghc'r.

Te khosqe qu berani
Indz im aperic hani -
Arachika tase tarum
Tun'd bante k'lini.


GENERAL
-----------

Zekucum em! Mut u lus
Fedyan t'nic yelav durs!
P'rcac'rinq mer glukhe
Menq n'ranic sus u pus.

Cughak enkav na shat pos
U el yet chi ga ankhos.
Yek, yerkate taq-taq cecenq -
Gnanq qez kh'namakhos.


TAGAVOR
------------

Dyak, ur es? Ancir des!
Qez hamar nor gorc bacvec:
En mazer's, vor chermak en -
Petq e mek-mek k't'rates.

Vore chermak chi l'riv -
San'rir, mi togh kh'riv...
Ey, san'r'd kamac tar-ber,
Glukh's mi q'rq'rir!


DAYAK
---------

Taghem g'lukh'd chaghat!
Inch'd san'rem, anhavat?!
Glkhid vichake te nersic
U te d'rsic - shat e vat!

Qo inchin e, ay ankhelq,
Es tariqum kine petq?
Vaghuc, vorpes t'ghamard, du
Chunes anh'rajesht arjeq!


TAGAVOR
-----------

G'lukh's, togh chaghat e,
Vchir's - ho hastat e!
Parsic shah'n el e chaghat, bayc
K'naniq qarsun hat en!

Yes chem uzum qarsun hat,
Bayc meke - kuzem hastat!
Te, serakan arumov indz
Mek kin-armat'n el e shat?


DAYAK
--------

Shahe, ay khelqic hyucvac,
Uni te uj, te - kecvacq.
Isk du - ch'kvum es yerku tak
Yerb d'num es g'lkhid tag.

Qez, haryur,d anc tariqum
Ujer'd chen heriqum.
Gone yeghace kh'nayir,
Meghq es akh'r, ay d'dum!


TAGAVOR
------------

Du qani g'lkhi ter es
Vor indz orinak beres?..
Heriq chi, qo khavot lezvov
Im g'lkhugheghe qeres?..

I hechuk's andzamb qez -
Der i vichaki em yes!
Siro harcum - tariq ch'ka!
Khorhurdner'd - pahir qez!


DAYAK
---------

Mech'd chi m'nacel shunch,
Lines, ases, parav shun
Vor voch hachum e, voch - k'cum,
Sosk v'ng'stum e anqun.

Urish s'rti tiranal -
Petq e dz'gtum unenal.
Isk qo tariqum dz'gtum en
Q'nel - q'nac ch'm'nal!


TAGAVOR
-------------
(generalin)

L'rel, n'stel es t'rtum,
Karciq ches artahaytum.
T'qac unes, vor petutyan
Pativ'n en kokhk'rtum...

Dayake kyaq's kerav, -
Du - s'sk'vel es, anirav!
Lav e g'nal get'n enk'nel, qan
Qez pes pashtpan unenal!


GENERAL
-----------

Ay, te unes du haves,
K'nka het zruyc kanes!..
Ov inch asi - akandj mi dir,
Du - shat tund sirekan es:

H'part hayacq, khrokht qaylq,
Hervic nayes - ases shah!
Menak... tagid can'rutyunic -
G'lukh'd e enk'num kakh...


TAGAVOR
-------------
(dayakin)

Tesar? Teghove himar,
Bayc artahaytvec ardar.
Yes n'ran ho zur chem kargel
Pashtpanutyan nakharar?

Du, voch ah unes, voch - vakh.
Anpatvum es adj u dzakh.
U, yesim inch khelq el chunes
Vor artahaytves ankakh.

Du - en g'lkhic es haka!
Hastat l'rtes es, vor kas!
Yes qo het heto k'khosem,
Hima jamanak ch'ka!

varjapet
Скоморох-потешник

Едет царь к Мане -- оказывать внимание. Сам в карете сидит, деколоном
смердит, за царем свита -- напудрена, завита, за свитою сундук -- козинаки и
фундук. Все честь по чести -- едет царь к невесте!..

Царь

По заданию царя
Федька отбыл за моря!
В обчем, я его отседа
Сплавил, проще говоря!

Чтоб не бедствовать одной,--
Становись моей женой!
А чаво?.. Мужик я видный
И на ласку заводной!..

Маруся

Не успел ишо Федот
Шагу сделать от ворот,
А уж вороны слетелись
На Федотов огород!..

Царь

Ты мне, девка, не дури!
Предлагают -- дак бери!
Чай, к тебе не каждый вечер
Ходют вдовые цари!..

Сей же час, я говорю,
Собирайся к алтарю!
Очумела от восторга,
Дак нюхни нашатырю!

Маруся

Ты уж лучше, государь,
За другими приударь!
Мне ж забота -- ждать Федота
Да глядеть на календарь!

Царь

Полно, девка,-- слухи врут!
Ждать стрельца -- напрасный труд.
Он в каком-нибудь Гонконге
Жрет какой-нибудь гриб-фрут!

Ты сама, дуреха, взвесь:
Он-то там, а ты-то здесь!
Нет теперича Федота,
Был Федот, да вышел весь!

Маруся

Хоть секи меня бичом,
Хоть руби меня мечом,--
Все одно твоей супругой
Я не стану нипочем!

Царь

Ты, Марусь, меня не зли
И конфликт со мной не дли!
Мне намедни из Парижу
Гильотину привезли!

В свете сказанного мной --
Лучше будь моей женой!
У меня ведь тоже нервы,
Я ведь тоже не стальной!

Маруся

Уходи, постылый, прочь
И в мужья себя не прочь!
Не уйдешь -- дак я могу и
Сковородкою помочь!

Царь

Ну-ко те, что у дверей,--
В кандалы ее скорей!
Энто что ишо за мода --
Сковородками в царей!

Вот помаешься в тюрьме --
И поправишься в уме!
Сколь ты, девка, не кобенься,
А поженимся к зиме!..

Маруся

Изловить меня, балда,
Много надобно труда!
До свиданья, друг мой ситный,
Может, свидимся когда!..

(Маруся превращается в голубицу и улетает.)

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր

Արքան գնում է Մարուսյայի մոտ, որ հետը զրույց անի սրտամոտ: Էնպես
թունդ է նա այսօր օծանվել, որ շքախմբի քիթն է խցանվել: Տանում է հետը մի լիքը
սնդուկ քաղցրավենիք, ընկույզ ու պնդուկ: Մի խոսքով. տղա ես՝ արի ու տես թե
արքան ո՞նց է գնում հարսնատես:


Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր

Մարդուդ գցել եմ թակարդ, -
Խնդիր եմ տվել շա՜տ բարդ:
Մի խոսքով - նրան էստեղից
Արել եմ ես գլխառադ:

Ես էստեղի արքան եմ,
Եկել եմ՝ քեզ կին տանեմ:
Լա՜վ տուն ու տեղ ունեմ դրած
Ու թունդ էլ սիրեկան եմ:


Մ Ա Ր Ո Ւ Ս Յ Ա

Ֆեդոտը հանձն է առել
Հրամանդ կատարել,
Իսկ դու հոտած կկվի նման
Նրա բնին ես թառել:


Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր

Նա քեզ էլ չի գուրգուրի,
Չի ասի. "փերի՜", "հուրի՜",
Մնում է որ դու կին դառնաս
Թագավորին ամուրի:

Դե՛հ, էլ քիթդ մի տնկիր,
Հագնվիր, առաջ ընկիր,
Ճակատագիրը քո ես եմ,
Մոտ արի, ամուր գրկիր:


Մ Ա Ր Ո Ւ Ս Յ Ա

Ձերդ նորին բարձրություն
Խելքիդ արա տիրություն:
Ես իմ ամուսնուն կսպասեմ
Մինչև խորունկ ծերություն:


Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր

Հավատա, բա՛ն եմ ասում.
Զո՜ւր ես նրան սպասում, -
Նա հիմա կոկոս կրծելով
Շրջում է Կարակասում:

Ինչ սուտ հույսով ապրելը,
Ինչ՝ մաղով ջուր կրելը:
Քո Ֆեդոտին, հենց իմացիր,
Տվող տերը տարել է:


Մ Ա Ր Ո Ւ Ս Յ Ա

Գլխիս կրակ լցնես,
Գլուխս էլ թռցնես՝
Միևնույն է. քո նմանին
Երբեք կին չեմ դառնա ես:


Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր

Զուր պոչ մի խաղացրու,
Ինձ էլ, մի՛ բարկացրու:
Մեր ստեղծվելիք օջախը
Կռվի դաշտ մի դարձրու:

Ասածիս լույսի ներքո՝
Հավաքիր իրերը քո:
Եթե փորձես հակառակվել՝
Կկորչես ոտ ու ձեռքով:


Մ Ա Ր Ո Ւ Ս Յ Ա

Գնա՛, կորցրու հետքդ,
Դու խարդախ ու անպետք ես:
Չքվի՛ր, թե չէ՝ գլխիդ կգա
Ֆեդոտի պապի փետը:


Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր

Հե՜յ, ո՞վ կա դռան ետև, -
Էս դիվոտին կապոտեք:
Գլուխս քիչ մնաց ջարդեր
Ֆեդոտի պապի փետով:

Դու բանտում խելքի կգաս,
Կկակղես, օրապակաս
Ու շուտ թե ուշ՝ ամուսնության
Համաձայնություն կտաս:


Մ Ա Ր Ո Ւ Ս Յ Ա

Ինձ բռնելու համար - խելք
Ու խելքից դուրս ջանք է պետք:
Ցտեսություն: Կհանդիպենք,
Երբ Ֆեդոտը տուն գա ետ:

(Մարուսյան վեր է ածվում աղավնու ու թռչում, հեռանում է)

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ZVARCHARAR
----------------

Arqan gnum e Marusyayi mot, vor hete zruyc ani s'rtamot. Enpes tund e na aysor ocanvel, vor sh'qakhmbi qit'n e kh'canvel. Tanum e hete mi liqe snduk qaghc'raveniq, popok u p'nduk. Mi khosqov, tgha es - ari u tes te arqan vonc e g'num harsnates!


TAGAVOR
-----------

Madud g'cel em takard.
Kh'ndir em tvel shat bard.
Mi khosqov - n'ran esteghic
Arel em yes glkharad.

Yes esteghi arqan em.
Yekel em qez kin tanem.
Lav tun u tegh unem d'rac
U tund el sirekan em.


MARUSYA
-------------

Fedote hanc'n e arel
Hraman'd katarel,
Isk du, hotac k'kvi nman
Nra b'nin es tarel.


TAGAVOR
----------

Na qez el chi gurguri,
Chi asi: "peri!", "huri!"...
M'num e vor du kin darnas
Tagavorin amuri.

Deh, el qit'd mi t'nkir,
Hagn'vir, aradj enkir!
Chakatagire qo yes em, -
Mot ari, amur g'rkir!


MARUSYA
-------------

Dzer'd Norin Mecutyun,
Khelqid ara tirutyun!
Yes im amusnun k'spasem
Minchev khorin cerutyun.


TAGAVOR
----------

Havata, ban em asum!
Zur es n'ran s'pasum.
Na, hima, kokos k'rcelov
Shrdjum e Karakasum!

Inch sut huysov aprele,
Inch - maghov djur k'rele!
Qo Fedotin, henc imacir,
Tvogh tere tarel e.


MARUSYA
----------

Glkhis k'rak l'c'nes,
Glukh's el trc'nes -
Miyevnuyn e, qo n'manin
Yerbeq kin chem darna yes.


TAGAVOR
-------------

Zur poch mi khaghac'ru,
Indz el - mi barkac'ru!
Mer s'teghcveliq odjakhe
K'RVI DASHT MI DARC'RU.

Asvaci luysi nerqo
Havaqir irere qo!
Yete porces hakarakvel -
K'korches vot u dzerqov.


MARUSYA
-------------

G'na, korc'ru hetq'd!
Du khardakh u anpetq es!
Ch'qvir, te che - glkhid k'ga
Fedoti papi pete!


TAGAVOR
-----------

Hey, ov ka d'ran etyev?
Es divotin kapoteq!
G'lukh's qich mnac djarder
Fedoti papi petov...

Du bantum khelqi k'gas,
K'kakghes, orapakas.
U shut te ush - amusnutyan
Hamadzaynutyun k'tas.


MAARUSYA
------------

Indz b'rnelu hamar khelq
U khelqic durs djanq e petq.
C'tesutyun! K'handipenq
Yerb Fedote tun ga yet!

(Marusyan ver e acvum aghavnu u trchum, heranum e).
varjapet
Скоморох-потешник

Проплавал Федот без малого год. Ел халву, ел хурму -- а свое держал в
уму! Чудес в мире -- как мух в сортире, а нужного чуда -- не видать покуда.
Тревожится Федот -- время-то идет! Решил без истерики -- съезжу до Америки!
Плывет Федот средь бескрайних вод, впереди -- закат, позади восход. Вдруг
средь похода -- спортилась погода. Не было напасти -- и на тебе, здрасьте,
корабль -- хрясь! -- и распался на части!.. Стихла гроза -- открыл Федот
глаза: лежит на волне, невредимый вполне. Видит -- островок торчит, как
поплавок. Добрался до берега, думал -- Америка. Вынул карту, сверил-ка -- ан
нет, не Америка! Остров Буян, будь он окаян,-- может, в карте какой изъян?!
Сидит Федот икает, в обстановку вникает...

Федот

Сколь по прихоти царя
Я не плавал за моря,--
Не видал паршивей места,
Откровенно говоря!

Ну и остров -- прям тоска! --
Сплошь из камня и песка.
И доколь хватает глазу --
Ни речушки, ни леска!

Да оно бы не беда,
Кабы здесь была еда,--
Окажись тут лебеда бы,
Дак сошла б и лебеда!..

Голос

Кто охочий до еды --
Пусть пожалует сюды:
У меня еды навалом,
У меня ее пуды!

Вот, к примеру, получи,
Прям из печки калачи,
Вот жаркое из индейки,
Вот компот из алычи!

Вот колбасы, вот сыры,
Вот полцентнера икры,
Вот карибские омары,
Вот донские осетры!..

(Появляются столы с яствами.)

Федот

Энто что за чудеса?
Энто что за голоса?
Тут и спрятаться-то негде
Окиян да небеса!

Окажи, хозяин, честь,
Покажись, каков ты есть!
Неприлично как-то гостю
В одиночку пить да есть!

Чай, на острове твоем
Веселей скучать вдвоем --
Где картишки раскидаем,
Где по чарочке нальем!..

Голос

Я бы рад, да мой портрет
Для меня и то секрет!
Сам порою сумлеваюсь,
То ли есть я, то ли нет!..

У меня забот не счесть:
Есть еда, да нечем есть,
Есть табак, да нечем нюхать,
Есть скамья, да нечем сесть!

Так устал за тыщу лет,
Что не в радость белый свет!
Думал было удавиться,--
Дак опять же шеи нет!

Федот

Ай да встреча! Стало быть,
Я сумел тебя добыть
То-Чаво-На-Белом-Свете --
Вообче-Не-Может-Быть!

Чем, тоскуя да хандря,
Жисть расходовать зазря,--
Может, сплаваешь со мною
До расейского царя?..

Прогуляйся, освежись,
С белым светом подружись!
Что за жисть без приключений, -
Просто ужасть, а не жисть!..

Голос

Я полезных перспектив
Никогда не супротив!
Я готов хоть к пчелам в улей,
Лишь бы только в колефтив!

Дай приказ -- и хоть куды,
Хоть на добычу руды!
Буду вкалывать задаром,
Без питья и без еды!

Я к любому делу гож,
Я в любые двери вхож,
Я тебе что хошь достану,
Хоть подкованную вошь!..

Федот

Вошь, оно, конечно, что ж?
Вошь, оно неплохо тож!
Но на энтой насекомой
Далеко не уплывешь!

Раздобудь мне лучше флот --
Али лодку, али плот,
Раз уж ты такой искусный
В энтом деле полиглот!

Нам к утру, часам к пяти,
Надо быть уже в пути,
Потому как нас в Расее
Заждались уже, поди!..

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր

Ֆեդոտն անցավ սար ու ձոր տաս ամիս ու տասը օր: Կերավ խուրմա, կերավ
դեղձ, - քիթը երբեք չկախեց: Հրաշքներ տեսավ էնքան-էնքան շատ, որքան տզզում
է պետքանոցում ճանճ: Աշխարհ տեսավ ու զարգացավ հարկավ, բայց ինչ փնտրում
էր՝ աչքովը չընկավ:
Խեղճը օր-օրի թոշնում է, թախծում, հարազատ կնկա կարոտն է քաշում:
Պետք է փնտրել, քանի դեռ հույս կա... Ու ուղևորվեց դեպ Ամերիկա:
Կտրում է Ֆեդյան օվկիանոսը մութ, արևելքներից դեպի արևմուտք: Բայց
ճամփի կեսն էլ դեռևս չանցած, երկնքի գույնը մեկեն փչացավ, բռնեց խելքից դուրս մի գեշ փոթորիկ ու կերած-խմած հուժկու մի ալիք էդ փտած նավին էնպե՜ս
ապտակեց, որ տակ ու վերից հարյուր տեղ ծակեց: Ֆեդոտը վախից խորը քուն մտավ, իսկ առավոտյան երբ որ արթնացավ, տեսավ որ զուր էր տագնապ ու սարսափ. ալիքը նրան դուրս է նետել ափ:
- Մի՞թե, - մտածեց նա, - էս է՝ որ կա էն, ինչը կոչվում է Ամերիկա:
Երկա՜ր քարտեզը տվեց շուռ ու մուռ, տեսավ՝ Ամերիկա՜ն ո՞ւր, ի՜նքն ո՞ւր:
"Գլխակեր" - էսպես է կոչվում էս կղզին: Մի փոքրիկ կետով է նշված քարտեզին:
Ֆեդոտը նստել, կշռում է, դատում ու իրավիճակն է գնահատում.


Ֆ Ե Դ Ո Տ

Թագավորի քմայքով
Անցա հարյուր գետ ու ծով,
Բայց ավելի քան զզվելի
Տեղ չի ընկել իմ աչքով:

Կղզու վրա էս նվազ
Մենակ քար է ու ավազ ,
Ինչքան աչքըդ կտրում է, -
Ոչ ծառ կա, ոչ՝ թուփ, ոչ՝ վազ:

Թե ջուր լիներ խմելու,
Կամ՝ որևէ ուտելիք...
Էնքա՜ն սոված եմ, որ հիմա
Մոլախոտ էլ կուտեի:


Ձ Ա Յ Ն

Ուտել ուզողս ո՞վ է, -
Թող բարեհաճի քովս.
Խոհանոցս համով-հոտով
Ուտելիքների ծո՜վ է;

Ա՝ռ քեզ, որպես օրինակ,
Գառան խորոված դմակ,
Էս էլ՝ բլիթ հենց նոր թխած,
Էս՝ տնական կարկանդակ:

Երշիկեղեն ու պանիր,
Խավիար, թե սև, թե՝ կարմիր,
Էս էլ՝ կարիբյան խեցգետին,
Թութ, ձմերուկ ու չամիչ:

Հայտնվում են ուտելիքներով լի սեղանները:


Ֆ Ե Դ Ո Տ

Էս ոտքից դուրս ու ավեր
Կղզում ո՞վ է թաքնվել:
Կամ աշխարհն է ողջ խելագար,
Կամ էլ՝ ես եմ խփնվել...

Արժանավոր հարկի տեր,
Արգո անձդ հանդես բեր.
Պատիվ արա, - սեղան նստիր,
Հետս մի կտոր հաց կեր:

Քո կղզում էս բուսամերկ
Բախտակից եղբայր ենք մենք.
Ծանոթանանք, ասենք-խոսենք,
Մի-մի բաժակ բան խմենք:


Ձ Ա Յ Ն

Ցավոք սրտի՝ տեսքն իմ
Ինձ համար էլ է գաղտնիք:
Ինքս էլ եմ կասկածի մեջ, -
Առկա՞ եմ ես, թե՝ տեսիլք:

Միտք եմ անում, - չգիտեմ.
Հաց կա, բայց, ինչո՞վ ուտեմ,
Նստարանին ինչո՞վ նստեմ,
Քիթ չունեմ, - ո՞նց հոտոտեմ:

Անհամ, անհոտ, անգույն եմ,
Կյանքս դառն ու դժգույն է...
Ելքը կախվել պրծնելն է՝
Բայց դե ո՞ւր է... Վիզ չունեմ...


Ֆ Ե Դ Ո Տ

Ես էլ ընկած ճանապարհ,
Քե՛զ եմ փնտրում անդադար.
Դու՝ Էն Էս, Ինչը Որ Չկա
Ու Գտնելն Է Անհնար:

Փոխանակ տանջվես անօգ
Առանց ոտ, ձեռ, սիրտ ու թոք՝
Արի, եղբայր, ես քեզ տանեմ
Ռուսաց թագավորի մոտ:

Ճամփա է, կդիմանաս,
Նորություններ կիմանաս,
Ժողովրդի նիստ ու կացով
Ու տեսքով կհիանաս:


Ձ Ա Յ Ն

Նախաձեռնությանը քո
Կողմ եմ զույգ չեղած ձեռքով.
Գրողի ծոցն էլ կարշավեմ
Ես քո դրոշի ներքո;

Ոչ հաց է ինձ պետք, ոչ՝ ջուր,
Մենակ դու հրաման տուր:
Ես քեզ ծառա, եթե օգնես
Փոխել կյանքս էս տխուր:

Գործ բռնիր, - կօգնեմ կողքից,
Ճամփիր Մագադան, Սոչի...
Ես քեզ համար, եթե պետք է,
Կգտնեմ պայտած ոջիլ:


Ֆ Ե Դ Ո Տ

Ոջիլը վատ չի, ոչի՛նչ, -
Բայց դե, էստեղից-Սոչի
Չենք կարող լողալ երկուսով՝
Կախված ոջիլի պոչից:

Կարիր ամուր առագաստ,
Սարքիր նավակ, կամ էլ՝ լաստ, -
Եթե դու, ըստ քո ասելու,
Վարպետ ես ամենահաս:

Դե՛, քեզ պետք է շտապել,
Էս բոլորը պատրաստել,
Քանի որ մեզ Ռուսիայում
Շատ երկար են սպասել...

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ZVARCHARAR
------------------

Fedot'n ancav sar u dzor, tas amis u tase or. Kerav khurma, kerav deghc, qite yerbeq ch'kakhec. Hrashqner tesav enqan-enqan shat, vorqan tzzum er petqanocum chanch. Ashkharh tesav u zargacav harkav, bayc inch p'ntrum er - achqove ch'enkav.
Kheghche or-ori halvum e, mashvum, harazat k'nka karot'n e qashum. Petq e pntrel, qani der huys ka! U, ughevorvec dep Amerika...
Ktrum e Fedyan ovkianose mut, arevelqneric depi arevmutq. Bayc, champi kes'n el teryev's chancac, yerk'nqi guyne meken p'chacav, brnec khelqic durs mi gesh potorik, u kerac-kh'mac hska mi aliq ed p'tac navin enprs aptakec, vor tak u veric - haryur tegh cakec.
Fedote vakhic khore qun m'tav, isk aravotyan, yerb vor artnacav, tesav vor zur er tagnap u sarsap, - aliqe nran durs e netel ap.
- Mite, - mtacec na, - es e vor ka en, inch vor kochvuv t Amerika? Yerkar qarteze tvec shur u myr, tesav "Amerikan ur, inq'n ur? "Glkhaker" - espes er kochvum es k'ghzin, mi poqrik ketov e nshvac qartezin. Fedote nstel, kshrum e, datum u iravichak'n e gnahatum.
Таронеци
Վարժապէտ ջան, իսկ ինչո՞ւ "Գլխակեր":
varjapet
Цитата(Таронеци @ 30.4.2011, 0:06) *
Վարժապէտ ջան, իսկ ինչո՞ւ "Գլխակեր":

Ապեր, բնագրի "Буян"-ի հայերեն ուղղակի տարբերակները թարգմանության ոճի շրջանակներում գործածական չէին: "Գլխակերը" տվյալ դեպքում ինձ ընդունելի տարբերակ թվաց:
varjapet
Цитата
ZVARCHARAR
------------------

Fedot'n ancav sar u dzor, tas amis u tase or. Kerav khurma, kerav deghc, qite yerbeq ch'kakhec. Hrashqner tesav enqan-enqan shat, vorqan tzzum er petqanocum chanch. Ashkharh tesav u zargacav harkav, bayc inch p'ntrum er - achqove ch'enkav.
Kheghche or-ori halvum e, mashvum, harazat k'nka karot'n e qashum. Petq e pntrel, qani der huys ka! U, ughevorvec dep Amerika...
Ktrum e Fedyan ovkianose mut, arevelqneric depi arevmutq. Bayc, champi kes'n el teryev's chancac, yerk'nqi guyne meken p'chacav, brnec khelqic durs mi gesh potorik, u kerac-kh'mac hska mi aliq ed p'tac navin enprs aptakec, vor tak u veric - haryur tegh cakec.
Fedote vakhic khore qun m'tav, isk aravotyan, yerb vor artnacav, tesav vor zur er tagnap u sarsap, - aliqe nran durs e netel ap.
- Mite, - mtacec na, - es e vor ka en, inch vor kochvuv t Amerika? Yerkar qarteze tvec shur u myr, tesav "Amerikan ur, inq'n ur? "Glkhaker" - espes er kochvum es k'ghzin, mi poqrik ketov e nshvac qartezin. Fedote nstel, kshrum e, datum u iravichak'n e gnahatum.



FEDOT
----------

Tagavori qmayqov
Anca haryur get u cov,
Bayc aveli qan zzveli
Tegh chi enkel im achqov.

Kghzu v'ra es n'vaz
Menak qar e u avaz.
Inchqan achq'd k't'rum e -
Voch car ka, voch tup, voch vaz.

Te djur liner kh'melu,
Kam, voryeve uteliq...
Enqan sovac em, vor hima
Molakhot el kuteyi...


DZAYN
--------

Utel uzogh's ov e?
Togh barehachi qov's!
Khohanoc's, hamov-hotov
Uteliqneri cov e:

Ay, qez vorpes orinak
Garan khorovac d'mak.
Es el - blit henc nor t'khac,
Es - t'nakan karkandak.

Es - yershkeghen u panir,
Khaviar, te - sev, te - karmir,
Es el - karibyan khecgetin,
Tut, dz'meruk u chamich!

(haytn'vum en uteliqnerov li seghannere.)


FEDOT
---------

Es votqic durs u aver
Kghzum ov e taqn'vel?..
Kam ashkharh'n e oghdj khelagar,
Kam el - yes em kh'pn'vel.

Arjanavor harki ter,
Argo andz'd handes ber,
Pativ ara, seghan nstir,
Het's mi k'tor hac ker.

Qo k'ghzum es busamerk
Bakgtakic yeghbayr enq menq, -
Canotananq, asenq-khosenq,
Mi-mi bajak ban kh'menq...


DZAYN
--------

Cavoq srti, tesq'n im
Indz hamar el e gaghtniq:
Inq's el em kaskaci medj -
Arka em yes, te - tesilq.

Mitq em anum - ch'gitem -
Hac ka, bayc inchov utem?
Qamak chunem, inchov nstem?
Qit chunem, vonc hototrm?

Anham-anhot-anguyn em,
Kyanq's dar'n u d'jguyn e...
Yelqe - kakhvel-prc'nel'n e,
Bayc de ur e?.. viz chunem!..


FEDOT
---------

Yes el, enkac chanaparh,
Qez em p'ntrum andadar...
Du - ene es, inche vor ch;ka
U g'tnel'n e anh'nar.

Pokhanak tandjves anog
Aranc vot, dzer, sirt u toq -
Ari, yeghbayr, yes qez tanem
Rusac tagavori mot!

Champa e, k,dimanas,
Norutyunner kimanas,
Joghov'rdi nist u kacov
U tesqov k'hianas.


DZAYN
---------

Nakhadzernutyane qo
Koghm em zuyg cheghac dzerqov!
Groghi coc'n el karshavem
Yes qo droshi nerqo!

Voch hac e indz petq, voch - djur!
Menak te hraman tur!
Yes qez cara, yete ognes
Pokhel kyanq's es tkhur...

Gorc brnir - k'ognem koghqic,
Champir Magadan, Sochi...
Yes qez hamar, yete petq e
K'gtnem paytac vodjil!


FEDOT
--------

Vodjile - vat chi, vochinch,
Bayc de, esteghic Sochi
Chenq karogh loghal yerkusov -
Kakhvac vodjili pochic.

Karir amur aragast,
Sarqir navak, kam el last,
Yete du, est qo aselu -
Varpet es amenahas.

De, qez petq e 'shtapel,
Es bolore patrastel,
Qani vor mez, Russiayum
Shat yerkar en 'spasel.
celtic
Издавать надо, однозначно:)
varjapet
Потешник

А царь меж тем не теряет времени — принимает посла людоедского племени. Лондоны-Парижи смазали лыжи, царю остались послы пожиже! Царь перед послом так и скачет козлом: мол, вот тебе дочка, бери её — и точка! Знать, дела уж совсем худы, раз дошло до такой беды! Ну да ладно, бывает и хуже — лишь бы девка была при муже!..

Царь

Добрый день, веселый час!
Рады видеть вас у нас!
Вери гуд, салам алейкум,
Бона сэра, вас ист дас!

Кто вы родом?.. Сколь вам лет?..
Вы женатый али нет?
Не хотите ль с нашей фройлен
Покалякать тет-а-тет?

Нянька

Перед кем ты, старый бес,
Тут разводишь политес?
Твой посол, я извиняюсь,
Третий день как с пальмы слез!

Будь на ем хотя б картуз,—
Не такой бы был конфуз,
А на ём же из одёжи—
Ничаво помимо бус!..

Царь

Ты — шпиёнка, энто факт!
Что ни брякнешь — всё не в такт!
Ты ж со всею заграницей
Мне порушила контакт!

Я годами жду гонцов,
А она их — из сенцов!
За кого ж тогда царевну
Отдавать в конце концов?..

Нянька

Ты взгляни ему в лицо:
Уши врозь, в носу кольцо!
Да и кожа вся рябая,
Как кукушкино яйцо!..

Даже я — чаво скрывать?—
Не легла бы с ним в кровать!
Дак неужто нашу девку
За такого отдавать?..

Царь

Коли шансы на нуле,
Ищут злато и в золе!
Девка тоже и смысле рожи
Далеко не крем-бруле!

Ей сойдет теперь любой—
Хоть горбатый, хоть рябой,
Потому как и рябые
К нам не ломятся гурьбой!..

Нянька

Дак ведь он из диких мест,
Что увидит — то и ест!
Помнишь вазу из топазу?
Слопал, ирод,— вот те крест!

Кабы он просил, злодей,
Лососины да груздей —
Дак ведь жрет чаво попало,
От фарфору до гвоздей!..

Царь

Что ни просит — он в гостях!—
Все неси ему в горстях!
Чай, у нас нехватки нету
Ни в фарфоре, ни в гвоздях?

Коль лосось ему претит.
Пусть он жрет чаво хотит.
Глядь, на сытый-то желудок
И царевну совратит!..

Нянька

Да послы — им дай хоть яд!—
На халяву всё съедят!
Может, он и безопасный,
Но пущай за ним следят!

Ты скажи ему, как тесть:
Жри, мол, все, но знай, мол, честь!
Потому как он в запале
И царевну может съесть!

Царевна

Чтоб с таким — да выйти в свет?
Ну уж дудки!.. Ну уж нет!..
Он и так-то неказистый,
Дак ишо и людоед!..

Да пущай он, троглодит,
Всю меня озолотит,—
Никакой ответной страсти
Он во мне не возбудит!

Царь

Ты посла-то отзови
Да побудь с ним визави,
А обтерпишься маленько —
Там дойдет и до любви!

Коли энтот троглодит
Твою внешность разглядит,—
Он навеки потеряет
К людоедству аппетит!..

Царевна

Сколь, папаша, ты ни ной,—
Право выбора за мной!
Отравлюся, а не стану
Людоедовой женой!

А вот ежели придет
С предложением Федот,—
Для меня из кандидатов
Энтот будет самый тот

Царь

Зарядила, как удод,—
Что ни слово — то Федот!
Окромя Федота нету
Ни печалей, ни забот!

Твой Федот теперь на дне,
В окиянской глубине,
И — поскольку утонумший —
Не нуждается в жене!..

Царевна

Коли так оно и есть —
Я отказываюсь есть!
Вот тебе моя, папаша,
Политическая месть!

Вот не стану есть икру,
Как обычно, по ведру,—
И на почве истощенья
Захвораю и помру!..

Царь

Где ни плюнь, куды ни ткни,—
От министров до родни —
Всё сплошные вольнодумцы,
Всё вредители одни!..

Ну и жисть — аж в горле ком!
Нет сочувствия ни в ком!
Вот сыщу лесок поглуше
И устроюсь лесником!..
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր

Թագավորն իր ժամանակը չի ուզում վատնել իզուր. նա մարդակերների ցեղի
դեսպանին է կանչել հյուր: Անգլիացին, ֆիննը, լեհը ոտք են առել ու փախել են,
նրա ճամփած հրավեր-ազդին եկել է էս կապիկազգին: Ու հիմա, էդ մավրի առաջ,
թռչկոտում է, ինչպես մի այծ: Հասկացնում է. "Աղջկանս՝ առ ու էս հսկա երկրին
տեր դառ:" Տես, ինչքա՜ն է գործը լռվել, որ սրան է փեսա բռնել: Ինչի՜ ասես մարդ
չի դիմում, երբ աղջիկն է տանը մնում:


Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր

Բարե՜վ ձեզ, հազա՜ր բարի,
Ո՞ւր էիք էսքան տարի,
Բարեմաղթություններս՝ ձեր
Ժողովրդի՛ն քաջարի:


Հաճո չէ՞ Ձեր Վեհ Անձին՝
Տիրել մեր ձիու սանձին...
Այլ կերպ ասած, - զրույց անել
Դստերս հետ՝ առանձին:


Դ Ա Յ Ա Կ

Ճարտար բերանդ բացել, -
Գլխիս Սոկրատ ես դարձել:
Քո դեսպանը, շատ կներես,
Նախրի մեջ է մեծացել:


Քո էդ վայրի երկրացին
Գցում է դեռ աքացի:
Մարմինն էլ՝ դիփ-տկլոր է
Ամոթի տեղից բացի:


Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր

Ես գերան եմ, դու՝ ցեց ես,
Գործերիս՝ քար կգցես:
Արտասահմանների առաջ
Ինձ արել ես սևերես:


Գալիս են աղջկատես՝
Դու շեմքից չես թողնում ներս:
Ասա տեսնեմ. աղջկանս
Մարդու պիտ տա՞նք վերջապես:


Դ Ա Յ Ա Կ


Ախր մի նայիր դրան, -
Մարդու տեսք չկա վրան,
Գիշերը, թե երազիդ գա,
Քեզ կանի քնահարամ:


Քիչ թե շատ կինը կարգին
Սրա կողքին չի պառկի,
Համ էլ, մարդակերը ընչի՞
Պիտ տեր դառնա քո հարկին:


Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր

Չվիճենք՝ լա՜վ է, լավ չի՜,
Եկ պինդ բռնենք՝ չփախչի:
Աղջիկս էլ, իրեն տեսքով,
Թոնրան կարմիր գաթա չի:


Տվյալ իրավիճակում
Լավ թե վատ՝ չեն վիճարկում:
Կյանքում բաժին չունի նա
Ով ձեռքն ընկածը չի ճանկում:


Դ Ա Յ Ա Կ

Կամի տավար է մաքուր.
Չի հարցնում կոշտ-փափուկ, -
Երեկ, միջանցքի սեղանը
Կրծեց հաճույքով հատուկ,


Իսկ այսօր, նախաճաշին,
Խժռեց կահ-կարասին:
Խաչը վկա, - պատկանում է
Գիշատիչների դասին:


Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր

Մի՛ թող որ ինքն ասի,
Նա իմ հյուրն է, իմացիր,
Ինչ սրտովն է՝ տուր թող ուտի.
Թե փայտ, թե՝ կահ-կարասի:


Մի՛ փորձիր վիճաբանել,
Թող կրծի թեկուզ ավել,
Միմիայն թե համաձայնի
Աղջկաս հետ նշանվել:


Դ Ա Յ Ա Կ

Քո դեսպաններն անկուշտ են,
Հոտած լեշ էլ տաս՝ կուտեն,
Բայց էս մեկից զգույշ մնա, -
Սրա միտքը խախուտ է,


Մարդակեր է, հավատա,
Քթիդ տակ մի խնդմնդա.
Վաղը, մյուս օր սոված մնաց՝
Աղջկադ էլ կուլ կտա:


Ա Ր Ք Ա Յ Ա Դ Ո Ւ Ս Տ Ր

Սրան մարդամե՞ջ հանել...
Շրջապատն ապականե՞լ...
Սատանան էլ քո գործերից
Չի կարող գլուխ հանել:


Ինձ, թող մարդակերը քո
Ցողի, շաղի էլ ոսկով,
Մեկ է՝ վայրի կրքին նրա
Չեմ գնա ես երբեք զոհ:


Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր

Դեսպանին կողքի կանչիր,
Երես-մերեսը պաչիր,
Ես էլ թանկ-թանկ նվերներ տամ, -
Միգուցե և չփախչի:


Թե չէ՝ սովից էլ վայի
Հերիք է վրեդ նայի -
Մարդակերությունը նրան
Երբեք էլ չի հմայի:


Ա Ր Ք Ա Յ Ա Դ Ո Ւ Ս Տ Ր

Սազական չի քո բարքին,
Որ բռնանաս իմ կամքին.
Թո՛ւյն կխմեմ, բայց չեմ դառնա
Երբեք մարդակերի կին:


Փայփայում եմ ես մի հույս.
Ֆեդոտն է անտարակույս
Իմ ընտրյալը, այլապես՝
Կդառնամ պառաված կույս:


Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր

Հերիք չի՞ թութակի պես
"Ֆեդոտ" կանչես քեզ ու քեզ:
Էդ աղքատ որսորդից բացի
Ուրիշ բան ու գործ չունե՞ս:


Քո Ֆեդոտը վաղուց է
Իրեն գլխին քար գցել
Ու Եսիմորտեղստանում
Ոտքերն է երկինք ցցել:


Ա Ր Ք Ա Յ Ա Դ Ո Ւ Ս Տ Ր

Քո երեսից խեղճն անդուլ
Ընկավ օտար դռնեդուռ:
Որպես բողոքի ցույց քո դեմ՝
Սկսում եմ հացադուլ:


Չե՛մ ուտի միրգ թանկանոց
Էն դույլով մեկ փթանոց,
Կհյուծվեմ, կհիվանդանամ
Ու կընկնեմ հիվանդանոց...


Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր

Մատդ որ կողմը տնկես, -
Դուստր, նախարար, ընկեր
Ազատամիտ գաղափարի
Թակարդի մեջ են ընկել:


Անկարեկից եք դառե՜լ,
Կոկորդիս դեմ եք առե՜լ;
Ես ո՞ւր գլուխ առնեմ-փախչեմ...
Վառե՜լ եք դուք ինձ, վառե՜լ...

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ZVARCHARAR
------------------

Tagavor'n ir jamanake chi uzum vatnel izur. Na mardakerneri ceghi despanin e kanchel hyur. Angliacin, fine, lehe votq en arel u pakhel en, n'ra champac hraver-azdin yekel e es kapikazgin. U arqan, ed mavri aradj, trchkotum e, inchpes mi ayc. Haskacnum e: "Aghdj'kan's ar - u es hska yerk'rin ter dar!" Inchi ases mard chi dimum, yerb aghdjik'n e tane m'num.


TAGAVOR
----------

Barev dzez, hazar bari!!!
Ur eiq esqan tari?..
Baremaghtutyunner's dzer
Joghov'rdin qadjari!!!

Hacho che, dzer veh andzin,
Tirel mer dziyu sandzin?
Ayl kerp asac - zruyc anel
Dster's het arandzin...


DAYAK
--------

Chartar beran'd bacel -
Glkhis Sokrat es darchel.
Qo despane, shat k'neres,
Nakhri medj e mechachel!

Qo ed vayri yerkracin,
G'cum e der aqaci...
Marmin'n el - dip-t'k'lor e,
Amoti teghic baci.


TAGAVOR
------------

Yes geran em, du - cec es!
Gorceris - qar k'g'ces.
Artasahmanneri aradj
Indz arel es severes.

Galis en aghdj'kates -
Du shemqic ches toghnum ners.
Asa tesnem - aghdj'kan's
Mardu pit tanq verdjapes?


DAYAK
---------

Akh'r mi nayir d'ran -
Mardu tesq ch'ka v'ran!
Gishere, te yerazid ga -
Qez kani q'naharam.

Qich te shat kine kargin
S'ra koghe chi parki.
Ham el, mardakere enchi
Pit ter darna qo harkin?


TAGAVOR
-----------

Ch'vichenq: "lav e - lav chi".
Yek, pind brnenq - ch'pakhchi
Aghdjik's el, iren tesqov,
Tonran karmir gata chi!

Tvyal iravichakum
Lav te vat - chen vicharkum.
Kyanqum bajin chuni na, ov
Dzerq'n enkace chi chankum.


DAYAK
--------

Kami tavar e maqur,
Chi harc'num kosht-papuk;
Yerek, midjancqi seghane
Krcec hachuyqov hatuk.

Isk aysor, nakhachashin,
Kh'j'rec kah-karasin!..
Khache v'ka - patkanum e
Gishatichneri dasin!


TAGAVOR
-----------

Mi togh vor inq'n asi,
Na - im hyur'n e, imacir!
Inch s'rtov'n e - tur togh uti;
Te payt, te kah-karasi.

Mi porcir vichabanvel,
Togh k'rci tekuz avel,
Mimiayn te, hamadzayni
Aghdj'kas hrt n'shanvel.


DAYAK
---------

Qo despanner'n ankusht en,
Hotac lesh el tas - kuten.
Bayc es mekic - 'zguysh m'na,
S'ra mitqe khakhut e.

Mardaker e, havata,
Q'tid tak mi kh'ndm'nda,
Vaghe-myus or, sovac mnac,
Aghdj'kat el kul k'ta.


ARQAYADUST'R
------------------

S'ran mardamech hanel?
Sh'rdjapat'n apakanel?..
Satanan el, qo gorceric,
Chi karogh g'lukh hanel!..

Indz togh mardakere qo
Coghi, shaghi el voskov -
Mek e, vayri k'rqin n'ra
Chem g'na yes yerbeq zoh.


TAGAVOR
-------------

Despanin koghqi kanchir,
Yeres-merese pachir,
Yes el, tank-tank n'verner tam, -
Miguce yev ch'pakhchi.

Te che, sovic el vayi,
Heriq e, v'red nayi -
Mardakerutyune n'ran
Yerbeq el chi h'mayi.


ARQAYADUST'R
------------------

Sazakan chi qo barqin,
Vor b'rnanas im kamqin!
Tuyn k'khmem, bayc chem darna
Yerbeq mardakeri kin!..

Paypayum em yes mi huys:
Fedot'n e antarakuys
Im ent'ryale! Aylapes -
K'darnam paravac kuys!


TAGAVOR
-------------

Heriq chi, tutaki pes
"Fedot" kanches qez u qez
Ed aghqat vorsordic baci
Urish ban u gorc - chunes?

Qo vorsorde vaghuc e
Iren g'lkhin qar g'cel
U, Yesimvortegh'stanum
Votqer'n e yerkinq c'cel.


ARQAYADUST'R
-----------------

Qo yeresic, kheghch'n, andul
Enkav otar d'rnedur...
Vorpes boghoqi cuyc qo dem -
'Sk'sum em hacadul!

Chem uti mirg tankanoc
En duylov mek, ptanoc.
K'hyucvem, k'makhq k'darnam
U - k'nk'nem hivandanoc!..

TAGAVOR
-----------

Mat'd vor koghme t'nkes -
Dust'r, nakharar, enker
Azatamit gaghapari
Takardi medj en enkel!!!

Ankarekic eq darel,
Kokordis dem eq arel...
Yes ur g'lukh arnem-pakhchem?
Varel eq duq indz, varel...
varjapet
Цитата(celtic @ 30.4.2011, 18:57) *
Издавать надо, однозначно:)


Спасибо, сестра! Только вот ни я к издателям, ни они ко мне, особо не торопимся... bestbook.gif
varjapet
Скоморох-потешник

Год прошел, другой идет -- воротился домой Федот. А дома-то нет, торчит
один скелет, балки да стропила, да кругом крапива. А под карнизом комочком
сизым свернулась птица, лесная голубица...

Федот

Ну-ко, женушка, давай
Стол для мужа накрывай!
Доставай мне из духовки
Порумяньше каравай!

Наливай ядреных щей
Пожирней да погущей,--
Я кощея стал тощее
От заморских овощей!

В цельном доме никого,
Кроме ветра одного!
Подозрительное дело,
Не случилось ли чаво?

(Голубица превращается в Марусю.)

Маруся

С возвращением, Федот!
Долго ж длился твой поход!
Аль забыл свою Марусю,
Что не ехал цельный год?

За границей-то, поди,
Развлечений -- пруд пруди!
Приглядел, небось, подружку
Да пригрелся на груди!..

Федот

Повидал я белый свет --
Жозефин и Генриетт,--
Но таких, как ты, красавиц
Среди них, Маруся, нет!

А ходил я за моря,
Хоть и долго, да не зря --
Сполнил все ж таки заданье
Хитроумного царя!..

Маруся

Кабы ведал ты, Федот,
На кого ты тратишь пот,--
Дак и шагу бы не сделал
От родимых-то ворот!

Ты уехал -- он, срамной,
Стал ухаживать за мной,
Уговаривал, охальник,
Стать евойною женой!

Федот

Да неужто?.. Ах, злодей!..
Вот и верь теперь в людей,
Вот и стой за честь мундира,
Вот за службу и радей!..

Ну да ладно, я ему
Растолкую, что к чему!
Я его до самых пяток
Распишу под хохлому!..

Хватит делать дураков
Из расейских мужиков!
Мне терять теперя неча,
Кроме собственных оков!


-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր

Բոլորեց տարին, հաջորդը, մինչ տուն ետ եկավ Ֆեդոտը: Բայց թե տուն լիներ՝ փա՜ռք էր, տան տեղը մի կմաղք է: Փուլ է եկել ամեն ինչ, աճել է մացառ, եղինջ: Մացառուտի մեջ էդ խուլ թառել է աղավնին տխուր:


Ֆ Ե Դ Ո Տ

Ա՛յ կին, ո՞ւր ես, սեղան բաց
Ամուսնուդ առաջ սոված:
Բե՛ր վերջապես իմ հարկի տակ
Մի կտոր ուտեմ ես հաց:


Ինչ համով բան ունես՝ բեր.
Մեղր, կարագ, թթվասեր,
Հողամասից՝ բանջարեղեն,
Այգուց՝ բազմազան մրգեր:


...Էս ի՞նչ է: Տանս միջում
Մենակ քամին է փչում...
Տեսնես հո բան չի՞ պատահել:
Սիրտս բարին չի հուշում:

Աղավնին կրկին վեր է ածվում Մարուսյայի

Մ Ա Ր Ո Ւ Ս Յ Ա

Ֆեդոտ, բարի վերադարձ,
Մեկ էլ գնաս, - ե՞րբ կգաս:
Քո էդ երկար ուշացումով
Գցել ես մեջս կասկած:


Երևի թե՝ դրսերում
Աղջիկներ շատ կան սիրուն
Ու դու փափուկ բույն ես դրել
Նրանց մատաղ սրտերում:


Ֆ Ե Դ Ո Տ

Երանի քո հավեսին.
Միլիոն Էլսի ու Ջեսսի
Գիտես, որ իմ աչքում չարժեն
Քո մի եղունգի կեսին:


Էդքան ծովեր ու լճեր
Կտրելս իզուր չէր.
Կատարեցի հրամանը
Թագավորի փառասեր:


Մ Ա Ր Ո Ւ Ս Յ Ա

Թե իմանայիր, Ֆեդոտ,
Ո՞ւմ համար ես մաշում ոտք, -
Ոչ մի տեղ էլ չէիր գնա,
Այլ կմնաիր ինձ մոտ:


Ետքիցդ խցկվեց ներս,
Երեսն՝ արած շա՜ն երես,
Կպա՜վ, սկսեց համոզել
Որ իրեն կին դառնամ ես:


Ֆ Ե Դ Ո Տ

Ի՞նչ ես ասում... Վա՜յ ես քո...
Անաղուհաց շա՛ն լակոտ:
Ա՛ռ, թե մեկ էլ կծառայեմ
Ես քո դրոշի ներքո:


Լա՜վ, թագավոր աներես,
Քո գլխին կսարքեմ ես.
Էնպես կանեմ՝ որ բամբակից
Ջուրը կաթ-կաթ դու խմես:


Ով ուտում է քո տուրքը, -
Պիտ ճանչնա իր մսուրքը:
Էսօր - վաղը իմ երեսից
Կսրբեմ ես էս թուքը:

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ZVARCHARAR
------------------

Bolorec tarin, hadjorde, minchyev tun yekav Fedote. Bayc te tun liner - parq er: tan teghe mi kmakhq er. Pul e yekel amen inch, achel e macar, yeghindj... Macaruti medj ed khul tarel e aghavnin t'khur.


FEDOT
--------

Ay kin, ur es? Seghan bac
Amusnud arach sovac!
Ber, verdjapes, im harki tak
Mi k'tor utem yes hac.

Inch hamov ban unes - ber:
Megh'r, karag, t'tvaser,
Hoghamasic - bandjareghen,
Ayguc - bazmazan mrger...

...Es inch e?.. Tan's midjum
Menak qamin e p'chum...
Tesnes. ho ban chi patahel?..
Sirt's barin chi hushum...

(Aghavnin ver e acvum Marusyayi)


MARUSYA
------------

Fedot, bari veradardz!
Mek el g'nas - yerb k'gas?
Qo ed yerkar s'pasumov
Gcel es medj's kaskac.

Yerevi te d'rserum
Aghdjikner shat kan sirun?
U du, taquk buyn es d'rel
N'ranc taquk cocerum...


FEDOT
--------

Yerani qo havesin!..
Million Elssi u Djessi
Gites, vor im achqum ch'arjen
Qo mi yeghungi kesin!

Edqan cover u l'cher
K't'rel's - izur cher:
Katareci h'ramane
Tagavori paraser.


MARUSYA
------------

Te imanayir, Fedot,
Um hamar es mashum votq -
Voch mi tegh el ch'eir g'na,
Ayl k'm'nayir indz mot...

Yetqic'd - khck'vec ners,
Yeres'n arec shan yeres,
K'pav, 'sk'sec hamozel
Vor iren kin darnam yes...


FEDOT
---------

Inch es asum? Vay, yes qo!...
...Anaghuhac shan lakot!
Ar, te mek el k'carayem
Yes qo d'roshi nerqo!..

Lav, tagavor aneres,
Qo glkhin k'sarqem yes!..
Enpes kanem, vor bambakic
Djure kat-kat du kh'mes!

Ov utum e qo turqe -
Pit chanch'na ir m'surqe!
Esor-vaghe, im yeresic
K's'rbem yes es tuqe...
varjapet
Скоморох-потешник

Осерчал Федот, созвал честной народ. Решили соседи пособить Феде. Фрол
взял кол, Устин взял дрын, Игнат взял ухват. И все за Федотом к царевым
воротам. Навстречу им генерал, черт бы его подрал! Подскочил бочком,
посверкал зрачком, произвел догляд -- и к царю на доклад!..

Генерал

Там собрался у ворот
Энтот... как его... народ!
В обчем, дело принимает
Социяльный оборот!

А всему виной Федот,
Энто он мутит народ,--
Подбивает населенье
Учинить переворот!..

Царь

Ну а ты у нас на кой,
С вострой саблею такой?
Мы ж за то тебя и держим,
Чтоб берег царев покой!

Опосля дождя в четверг
Дам ишо медальку сверх,
Только ты уж постарайся,
Чтоб народ меня не сверг!..

Генерал

Ишь, медаль!.. Большая честь!..
У меня наград не счесть:
Весь обвешанный, как елка,
На спине -- и то их шесть!..

Охранять тебя от бед
Мне теперь резону нет!
Ты за собственную подлость
Сам должен держать ответ!..

Скоморох-потешник

Дурило из дурил, а как заговорил! Хоть и злится царь,-- а попробуй
вдарь! Не такое время, чтобы бить в темя. Вышел царь на крыльцо, сделал
строгое лицо, а на площади народу -- вся Расея налицо!

Царь

Энто как же, вашу мать,
Извиняюсь, понимать?
Мы ж не Хранция какая,
Чтобы смуту подымать!

Кто хотит на Колыму --
Выходи по одному!
Там у вас в момент наступит
Просветление в уму!

Федот

Что касается ума,--
Он светлехонек весьма:
Слава Богу, отличаем
Незабудку от дерьма!

Ты пошто меня скорей
Отослал за сто морей?
Не затем ли, чтоб жениться
На супружнице моей?..

Царь

Энто где же ты, злодей,
Набрался таких идей,
Чтоб клепать чаво попало
На порядочных людей!

Да к лицу ли энто мне --
Приставать к твоей жене?..
Вот и шли вас, обормотов,
В заграничные турне!..

Федот

Ты не больно-то серчай,--
Мы к тебе, чай, не на чай!
Ну а будешь гоношиться,--
Съезжу в рыло невзначай!

О тебе, о подлеце,
Слава аж в Череповце!
Ты всему народу в душу
Наплевал в моем лице!..


------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր


Շատ խիստ բարկացավ Ֆեդոտը, ծանոթ-հարևան հավաքեց մոտը, համոզման
եկան բոլորը որ կապը կտրել է թագավորը:
Պավելը վերցրեց ավելը, Ուստիանը վերցրեց եղանը, Իգնատը վերցրեց մախաթը ու Ֆեդոտի հետ անվհատ ճամփա ընկան դեպի պալատ:
Ճանապարհի վերջին կեսին գեներալին հանդիպեցին: Նա հենց արշավը էդ տեսավ, իսկույն ամեն ինչ հասկացավ: Կծիկ դառավ ու կուզեկուզ ետ փախավ, որ
անի զեկույց.


Գ Ե Ն Ե Ր Ա Լ

Դարպասի առաջ, բակում,
Ժողովուրդ է հավաքվում:
Կարծում եմ, էդ անբանները
Հեղաշրջման են հակվում:


Ֆեդոտըն է դրդողը:
Պոկել է դեմքի քողը
Ու ուզում է հիմքից ցնցել
Քո ոտքի տակի հողը:


Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր

Բա դու ի՞նչ... շատ կներես...
Մենակ լուր տանես-բերես:
Ի պաշտոնե, կարծեմ դու իմ
Հանգստին պիտ հետևես:


Հինգշաբթի, անձրևից ետ,
Մեդալ կտամ արտահերթ:
Գնա՛, տես թե ի՞նչն-ինչո՞ց է.
Լեզու գտիր նրանց հետ:


Գ Ե Ն Ե Ր Ա Լ

Մեդալներդ քեզ պահիր,
Հրե՛ն, կախ արա գահիդ:
Նրանց անվերջ զընգզնգոցն է
Պատճառն իմ գլխացավի:


Քեզ վտանգից ազատել, -
Ինձ ձեռնըտու չի արդեն:
Քո նմանին՝ մարդիկ պետք է
Իրենց ատյանով դատեն:



Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր


Հետո՝ անխելք է կասեն. տեսա՞ր ոնց լեզուն բացվեց:
Բարկացել է արքան սաստիկ՝ կուզե խփի աչքատակին... Բայց դե պահը էն չի,
գիտես, որ հարվածով հարցը լուծես:
Կանգնեց շեմքին թագավորը, խոժոռ նայեց շուրջ-բոլորը, տեսավ. էնքա՜ն ժողովուրդ կա՝ ասես ողջ աշխարհն է ներկա.



Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր


Ես ձեր էն ի՛նչն եմ ասել, -
Էս ո՞ւր եք տվել-հասել.
Էստեղ ձեզ հո Փռանսիա՞ չի՝
Որ ոտքի եք բարձրացել:


Ո՞վ է Սիբիրի կարոտ, -
Հերթով դուրս եկեք ինձ մոտ:
Էնտեղ խելքի կգաք, հենց որ
Ցրտահարեք ձեռ ու ոտ:


Ֆ Ե Դ Ո Տ

ՄԵր խելքը՝ միշտ մեզ հետ է,
Դո՛ւ, արքա, լավ է՝ քեզ տես,
Փա՜ռք աստծո. դեռ տարբերում ենք
Մենք սնամեջից՝ սերտը:


Ինձ ի՞նչ մութ նպատակով
Դու գցեցիր ծովից-ծով.
Արդյոք ո՞չ, որ պսակվեիր
Կնոջս հետ գողեգող:


Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր


Ի՞նչ հրեշավոր միտք է
Դատարկ գլուխդ մտել:
Քեզ ո՞վ է իրավունք տվել՝
Իմ ա՛նձը վարկաբեկել:


Ես՝ դիրքովս պետական
Աչք դնեմ խալխի կնկա՞ն.
Դե արի ու էս հիմարին
Ճամփիր զբոսաշրջության:



Ֆ Ե Դ Ո Տ


Գոռգոռոցդ չգցես:
Քո տնվորը հո չե՞մ ես:
Ֆիզիկապես կպատժեմ,
Թե էսպես շարունակես:


Արարքներդ չունե՛ն վերջ
Էստեղից՝ Չերեպովեց:
Ի դեմս ինձ՝ դու թքել ես
Ժողովրդիդ հոգու մեջ:

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ZVARCHARAR
----------------

Shat khist barkacav Fedote, canot, harevan havaqec mote, hamozman yekan bolore, vor kape k't'rel e tagavore. Pavele - verc'rec avele, Ustiane - verc'rec yeghane, Ignate - verc'rec makhate u Fedoti het anv'hat, champa enkan depi palat. Chanaparhi verdjin kesin - generalin handipecin. Na henc arshave ed tesav - iskuyn amen inch haskscav. Kcik darav u kuzekuz yet pakhav, vor ani zekuyc.


GENERAL
-------------

Darpasi aradj, bakum,
Joghovurd e havaqvum.
Karcum em, es anbannere,
Heghashrdjman en hakvum.


Fedot'n e d'rdoghe,
Pokel e demqi qoghe
U uzum e khstiv cncel
Qo votqi taki hoghe.


TAGAVOR
------------

Ba du inch?... Shat k'neres...
Menak lur tanes-beres.
I pashtone, karcem, du im
Hang'stin pit heteves!

Hingshapti, andzrevic yet,
N'shan k'tam artahert.
Gna, tes te inch'n-inchoc e -
Lezu g'tir n'ranc het.


GENERAL
-----------

Medalner'd qez pahir!
H'ren, kakh ara gahid!
N'ranc anverdj ch'l'ngoc'n e
Patchr'n im g'lkhacavi...

Qez, pat'jic azatel -
Indz dzerq chi talis arden.
Qo n'manin, mardik petq e
Irenc atyanov daten.


ZVARCHARAR
----------------

Heto - "himar e" - kasen. Tesar, vonc lezun bacvec? Barkacel e arqan sastik. Kuze - kh'pi achqatakin! Bayc jamanak'n - en che, gites, vor harvacov harcer luces. Shem durs yelav tagavore, khojor nayec shurdjbolore, tesav - enqan joghovurd ka, ases - voghdj ashkharh'n e nerka.


TAGAVOR
------------

Yes dzer en inch'n em asel!
Es ur eq t'vel-hasel?
Estegh dzez ho Franciya chi
Vor votqi eq bardz,racel?..

Ov e aqsori karot?
Togh hertov durs ga indz mot!
Entegh khelqi k'gaq, henc vor
C'rtahareq dzer u vot!


FEDOT
--------

Mer khelqe - misht mez het e.
Du, arqa, lav e - qez tes!
Parq ast'co, der tarberum enq
Menq s'nsmedjic - serte!

Indz inch mut n'patakov
Du g'cecir covic-cov?
Ard'yoq voch, vor p'sakveir
K'nodj's het goghegogh?


TAGAVOR
------------

Inch h'reshavor mitq e
Datark g'lukh'd m'tel?
Qez ov e iravunq t'vel
Im andze varkabekel?

Yes, dirqov's petakan -
Achq d'nem khalkhi k'nkan?
De ari, s'ra n'manin
Champir 'zbosash'rdjutyan...


FEDOT
-------

Gorgoroc'd ch'g'ces!
Qo t'nvore ho chem yes?..
Fizikapes k'pat'jem,
Te espes sharunakes!..

Ararqner'd chunen verdj
Esteghic - Cherepovec.
I dem's indz, du t'qel es
Joghov'rdi hogu medj...
varjapet
Царь

Зря ты, Федя, для меня
Мой народ -- моя родня.
Я без мыслей об народе
Не могу прожить и дня!..

Утром мажу бутерброд --
Сразу мысль: а как народ?
И икра не лезет в горло,
И компот не льется в рот!

Ночью встану у окна
И стою всю ночь без сна --
Все волнуюсь об Расее,
Как там, бедная, она?

А виновник -- генерал,
Интриган и аморал!
Энто он, коровья морда,
Честь цареву обмарал!

Генерал

Что вы, братцы?.. Я ж за вас
Потерял в атаке глаз!..
Нешто я когда посмею
Супротив народных масс!..

Оправдаю. Отслужу.
Отстрадаю. Отсижу.
К угнетающей верхушке
Больше не принадлежу!..

А виновница -- Яга!
Нет опаснее врага!
Перед ней и сам Горыныч --
Так,-- не змей, а мелюзга!

Ну-ко, где ты, егоза?
Погляди людям в глаза!
Лично я не удержуся --
Врежу саблей два раза!..

Баба Яга

Я -- фольклорный элемент,
У меня есть документ.
Я вообче могу отседа
Улететь в любой момент!

За жару ли, за пургу
Все бранят меня, каргу,
А во мне вреда не больше,
Чем в ромашке на лугу!

Ну, случайно, ну, шутя,
Сбилась с верного путя!
Дак ведь я -- дитя природы,
Пусть дурное, но -- дитя!

Коль судить, дак тех, двоих,
Соучастников моих.
Энто я по виду нечисть,
А по сути чище их!..

Федот

Ну и ушлый вы народ --
Ажно оторопь берет!
Всяк другого мнит уродом,
Несмотря, что сам урод.

Хоть вобче расейский люд
На расправу и не лют,
Но придется мне, робяты,
Учинить над вами суд.

Царь

Пощади меня, стрелец!
Я -- мерзавец! Я -- подлец!
Я сошлю себя в Воронеж,
Я сошлю себя в Елец!..

Только не на Магадан,
Энто мне не по годам:
Я пока туды доеду,--
Опасаюсь, дуба дам!

Генерал

Сознаю свою вину.
Меру. Степень. Глубину.
И прошу меня направить
На текущую войну.

Нет войны -- я все приму --
Ссылку. Каторгу. Тюрьму.

Но желательно -- в июле,
И желательно -- в Крыму.

Баба Яга

А куды ж меня, вдову?
Разве только что в Хиву!
Я и так уж на отшибе --
Дальше некуда! -- живу!..

Мне для отдыха души
Подошли бы Тетюши!
Тама в смысле медицины
Травы больно хороши!..

Федот

Мы посадим вас в бадью,
Кинем в море -- и адью!
Обойдетесь и бадьею,
Не давать же вам ладью!

И неси вас окиян
Прям на остров на Буян!
Ну а чтоб не одичали,
Вот вам личный мой баян.

Правда, он -- моя вина! -
Не играет ни рожна,
Но какая-никакая,
А культура вам нужна.

=============================================================================

Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր

Դու վատից էլ շա՜տ վատթար
Բան ասեցիր անարդար.
Ժողովրդիս հո՜գսն է, որ ինձ
Չի տալիս քուն ու դադար:


...Ժողովուրդս՝ խե՜ղճ, անկի՜րթ,
Աշխարհը՝ խարդա՜խ, անսի՜րտ...
Էդ մասին եմ միշտ մտածում,
Երբ... ուտում եմ ձկնկիթ:


Կամ՝ խմիչքին զոռ տալիս
Երբ աչքիս քուն չի գալիս, -
Ժողովրդիս հո՛գսն է մենակ
Որ ինձ հանգիստ չի տալիս:


Գեներալն է էդ անպետք,
Կորցրած պատիվ ու խելք՝
Բարի, անբասիր անվանս
Կպցրել ցեխ, մուր ու կեղտ:


Գ Ե Ն Ե Ր Ա Լ


Սո՜ւտ է խոսում... Եղբա՛յրքս
Ձեզ ընդդեմ՝ գցեմ քա՞յլքս...
Չէ որ ձեզ համար կռվում եմ
Ես կորցրել ձախ աչքս:


Այս պահից՝ համաձայն եմ
Ես ձեր քայլերին ամեն:
Շահագործող վերնախավին
Էլ չե՛մ ուզում պատկանել:



Մեղավորը էս խնդրում
Կախարդ պառավն է ջադու,
Որ լարում է Ֆեդոտ, քո դեմ
Խարդավանքներ անդադրում:


Ո՞ւր ես կորել, անզգամ,
Բարեհաճիր հանդես գալ.
Ես ուզում եմ թրահարել
Գլուխդ երկու անգամ:



Ջ Ա Դ Ո Ւ

Ես՝ կերպար եմ գրական, -
Ցավոք, ոչ շատ դրական:
Ունեմ ինքնուս կախարդի
Գրավոր վկայական:


Գիտեք թե հենց հոժա՞ր եմ
Մութ որոգայթներ լարել...
Ես մի միամիտ, անպաշտպան,
Անարատ, անմեղ գառ եմ:


Չար պատահվածքին գերի
Խոտոր ուղու ոտք դրի...
Պատահականությունն էլ ինձ
Մի օր դարձի կբերի:


Թե դատ անել շա՜տ է պետք՝
Էս երկուսին դուք դատեք.
Սրանք ինձնից տասնապատիկ
Անիրավ են ու անպետք:



Ֆ Ե Դ Ո Տ


Հերի՛ք իրար միս ուտեք:
Էս ի՞նչ գեշ ժողովուրդ եք:
Մի փորձեք զուր արդարանալ, -
Երեքդ էլ՝ օձի ճուտ եք:


Ձեր գլխին արժեր կարդալ
Առանց դատ՝ հաշվեհարդար:
Բայց մենք, ձեզ պես տմարդի չենք.
Կդատենք դատով արդար:



Թ Ա Գ Ա Վ Ո Ր


Մեղա ինձ, ազի՜վ որսորդ.
Ես՝ մողե՜ս եմ, ճիճո՜ւ, ո՜րդ.
Աքսորիր ինձ՝ Օրյո՜լ, Տուլա՜,
Աքսրիր ինձ՝ Բելգորո՜դ...


Մենակ, ոչ Ուլուզմուգտակ, -
Էնտեղ, բաց երկնքի տակ
Կդառնամ, արևդ վկա՝
Անտեր էշի նահատակ:



Գ Ե Ն Ե Ր Ա Լ


Ես էլ մեղքի ունեմ մաս.
Եվ պատրաստ եմ ու կազմ
Պատիժը իմ պատվով կրել, -
Ուղարկեք ինձ՝ պատերազմ:


Պատերազմ չկա, - ոչինչ,
Ճամփեցեք ամե՜ն ինչի.
Մենակ՝ հունիսից-օգոստոս
Ու՝ Անապա, կամ՝ Սոչի:



Ջ Ա Դ Ո Ւ


Բա ինձ նման խեղճ այրուն
Ո՞ր կողմ եք ճանապարհում.
Առանց էն էլ անտերության
Կրակի մեջ եմ այրվում:


Թե խղճում եք շատ թե քիչ՝
Աքսորեցեք ինձ Ուգլիչ.
Էնտեղի օդը, ասում են,
Կենարար է ու բուժիչ:



Ֆ Ե Դ Ո Տ


Մեր լվացքի մեծ տաշտով
Կգցենք մենք ձեզ բաց ծով;
Ներող եղեք, նավակ չենք տա՝
Բավարարվեք եղածով:


Կտրեք օվկիանոսն անծեր,
Հասեք կղզուն Գլխակեր
Ու որպեսզի չձանձրանաք՝
Իմ բայանը՝ ձեզ պարգև:


Հասակակիցն է դարի,
Լրիվ ընկել է հալից,
Բայց պետք կգա, եթե զգաք
Դուք մշակույթի կարիք:

============================================================================

TAGAVOR
------------

Du vatic el shat vattar
Ban asecir anardar.
Joghov'rdis hogs'n e, vor indz
Chi talis qun u dadar.

Joghovurd's - kheghch, ankirt,
Ashkharhe - khardakh, ansirt...
Ed masin em misht m'tacum
...Yerb utum em dz'k'nkit...

Kam, kh'michqin zor talis,
Yerb achqis qun chi galis -
Joghov'rdis hog'sn e miayn
Vor indz hangist chi talis!

General'n e ed anpetq,
Korc'rac pativ u khelq -
Azniv, anbasir anvan's
K'pc'rel cekh, mur u kekht.


GENERAL
-----------

Sut e khosum, yeghbayrq's!..
Dzez enddem g'cem qaylq's?..
Che vor dzez hamar k'rvum em
Yes korc'rel dzakh achq's!

Ays pahic, hamadzayn em
Yes dzer qaylerin amen.
Shahagorcogh vernakhavin
El chem uzum patkanel!..

Meghavore es kh'nd'rum -
Kakhard parav'n e djadu,
Vor larum e Fedot, qo dem,
Khardavanqner andadrum.

Ur es korel, an'zgam?..
Barehachir handes gal!
Yes uzum em t'reharel
G'lukh'd yerku angam!

DJADU
------------

Yes - kerpar em g'rakan.
Cavoq, voch shat drakan.
Unem inq'nus kakhardi
G'ravor v'kayakan.

Giteq te henc hojar em
Mut vorogaytner larel?
Yes mi miamit, anpashtpan,
Anarat, anmegh gar em.

Char patahvacqin geri -
Khotor ughu votq dri.
Patahakanutyunn el indz
Mi or darci k'beri.

Te dat anel shat e petq -
Es yerkusin duq dateq.
S'ranq - indznic tasnapatik
Anirav en u anpetq.


FEDOT
----------

Heriq irar mis uteq!
Es inch gesh joghovurd eq!
Mi porceq zur ardaranal,
Yereq'd el odzi chut eq!..

Dzer g'lkhin arjer kardal
Aranc dat - hashvehardar.
Bayc menq dzez pes t'mardi chenq -
K'datenq datov ardar.


TAGAVOR
-------------

Megha indz, azniv vorsord,
Yes - moghes em, chichu, vord!..
Aqsorir indz Oryol, Tula,
Aqsorir indz Belgorod...

Menak voch Uruzmugtak.
Entegh, bac yerk'nqi tak,
K'darnam, aryev'd vka -
Anter eshi nahatak.


GENERAL
------------

Yes el meghqi unem mas.
Yev pat'rast em u kazm,
Patije im patvov k'rel, -
Ugharkeq indz paterazm!

Paterazm ch'ka? Vochinch!
Champeceq amen inchi!
Menak - hunisic ogostos,
U Anapa, kam Sochi!


DJADU
----------

Ba im n'man kheghch ayrun
Vor koghm eq chanaparhum?
Aranc en el, anterutyan
K'raki mech em ayrvum.

Te kh'ghchum eq shat te qich -
Aqsoreceq indz Uglich.
Enteghi ode, asum en,
Kenarar e u bujich.


FEDOT
---------

Mer lvacqi mec tashtov
K'g'cenq menq dzez bac cov!
Nerogh yegheq, navak chenq ta,
Bavararveq yeghacov.

K't'req ovkianos'n ancer,
Haseq k'ghzun G'lkhaker.
U vorpisi ch'dzandzranaq -
Im bayane dzez pargyev.

Hasakakic'n e dari,
L'riv enkel e halic,
Bayc petq k'ga, yerb vor 'zgaq
Duq m'shakuyti kariq.
varjapet
Царевна

Что касается царя,--
Пусть он едет за моря.
Мне евойные проблемы
Глубоко до фонаря!

Он наказанный судьбой
За коварство и разбой.
Энто он, упырь проклятый,
Разлучал меня с тобой!

Слава Богу, наконец,
Узюрпатору конец,
И теперь мы можем смело
Отправляться под венец!..

Федот

Я бы рад, да мне в дому
Две супруги ни к чему!
Обратись на энту тему
К неженатому кому!..

Нянька

Ты никак сошел с ума?
Рыбка в сеть плывет сама!
Чай, не всем такое счастье
Достается задарма!

Али думаешь, за ней
Мало бегает парней?
В ейном списке кандидатов
Есть робяты недурней!

Все с волнением в крови
Ждут царевниной любви,
Конкуренция такая --
Прям хоть дустом их трави!

Даве сватались чуть свет
Разом турок, грек и швед,--
Дак с порогу получили
Отрицательный ответ!

А уж нищему стрельцу
Спесь и вовсе не к лицу.
Забирай, дурак, царевну
И тащи ее к венцу!..

Федот

Я не турок и не грек,
Я -- семейный человек
И с женой моей Марусей
Не расстануся вовек!

Царевна

Стало быть, тебе невмочь
Горю девичью помочь?
Но ведь я ишо покамест
Как-никак царева дочь!

Коли я не получу
От тебя чаво хочу --
Ты отправишься отседа
Прямо в лапы к палачу!

Нянька

Где ты -- ох и горяча! --
Ноне сыщешь палача?
Он, когда папаню свергли,
Тут же задал стрекача!

Нам теперь -- имей в виду! --
Надо быть с толпой в ладу:
Деспотизм сейчас не в моде,
Демократия в ходу.

Уезжала б ты отсель
В энтот... как его... в Бруссель,
Раз такая происходит,
Извиняюсь, карусель!

Ты прости ее, Федот,--
У нее в уму разброд,
У нее от книжек мысли
Стали задом наперед.

Начиталася Дюма --
Вот и сбрендила с ума!
Перебесится маленько --
Успокоится сама!..

Федот

Брось, царевна, не грусти!
И мослами не хрусти!
Что любовь у нас не вышла, -
Ты за то меня прости!

Но поскольку я в долгу
Оставаться не могу,
Я тебе в твоем несчастье --
Как сумею -- помогу!

Я от Тулы до Торжка
Все обшарю до вершка,
Хоть со дна тебе морского --
А добуду женишка!

Царевна

Я согласна!.. Только все ж
Не любой мне будет гож.
Я хочу такого мужа,
На тебя чтоб был похож!

Будь он швец там али жнец,
Лекарь, пекарь аль кузнец,--
У меня одно условье:
Пусть он будет твой близнец!..

Федот

Я твою, дружок, мечту
Обязательно учту,
Хоть такие экземпляры
Все в Расее на счету.

Что касается ума --
Дубликатов мне нема.
Впрочем, энто, я надеюсь,
Ты заметила сама.

Ну да слово молодца
Все ж не жиже холодца:
Раз уж я пообещался --
Раздобуду близнеца!

А теперь, честной народ,
Вынь-ка рожи из бород!
Чай, у нас не панихида,
А совсем наоборот!

Нам теперь не слезы лить,--
Песни петь да меды пить!..
Ну-ко встань передо мною,
То-Чаво-Не-Может-Быть!..

Голос

Я давно уж тут стою,
У крылечка на краю,
Жду, покамест ты закончишь
Совещанию свою!..

Федот

Угости честной народ
От заморских-то щедрот!
Чай, они таковской пищи
Отродясь не брали в рот.

Предложи им наяву
Самаркандскую халву,
И турецкую фисташку,
И персидскую айву!

Ставь на скатерть все подряд --
Шоколад и мармелад,
И голландскую грудинку,
И чухонский сервелат!

Не забудь швейцарский сыр,
Тот, который весь из дыр!
Закати нам пир на славу,
Каковых не видел мир!

Ну а коль попросит кто
Бражки граммов эдак сто --
Так и быть!.. Сегодня можно!..
Слава Богу, есть за что!..

Скоморох-потешник

Был и я на том пиру, ел зернистую икру. Пров ел плов, Филат ел салат.
Устин ел галантин. А Федот-стрелец ел соленый огурец. А как съел он огурец,
тут и сказке конец! А что сказка дурна -- то рассказчика вина. Изловить бы
дурака да отвесить тумака, ан нельзя никак -- ведь рассказчик-то дурак! А у
нас спокон веков нет суда на дураков!..

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ա Ր Ք Ա Յ Ա Դ Ո Ւ Ս Տ Ր


Թքած ունեմ խորապես
Խնդրո էությանը ես:
Սրանց գործունեությունը
Մի օր պետք է գտներ վերջ:


Արքա հորիցս անխիղճ
Տեսել եմ ես միայն վիշտ:
Նա ուզում էր մեզ իրարից
Ֆեդոտ, բաժանել ընդմիշտ:


Այսօր, ահա, վերջապես
Նա հռչակվեց գահընկեց:
Կարող ես առաջարկություն
Ինձ անել պաշտոնապես:



Ֆ Ե Դ Ո Տ


Ունեմ ես գլխիս տանիք,
Լավ կին, ամուր ընտանիք
Ու երկրորդ կնոջ չունեմ
Առանձնահատուկ կարիք:


Դ Ա Յ Ա Կ


Որսն ինքն է ընկել ցանցը.
Չե՞ս ջոկում չորից թացը:
Էդ էր պակաս՝ քիթը տնկեր
Քո նման ոռաբացը:


Թե գիտես, օրապակաս,
Դու հենց մի հատ ես, որ կա՞ս:
Գիտցիր. ուզողները ծով են
Ու քեզնից էլ ոչ պակաս;


Բոլորը սրտաթրթիռ
Խելոք շարվել են հերթի՝
Մրցակցում են, որ տիրանան
Արքայադստեր սրտին:


Մի օր, լուսաբացի հետ
Եկան հույն, թուրք, չին ու շվեդ,
Բոլորին էլ մեկից մերժեց
Ու շեմքից դարձրեց ետ:


Էլ մի քից-բռնի իզուր
Ու գիժ-գիժ էլ դուրս մի տուր, -
Հազիվհազ քո բախտի առաջ
Բացվել է լուսավոր դուռ:


Ֆ Ե Դ Ո Տ


Ես ոչ թուրք եմ, ոչ՝ շվեդ,
Գործ չունեմ ոչ ոքի հետ:
Ու կնոջս հետ մի բարձի
Կմնամ ես առհավետ:


Ա Ր Ք Ա Յ Ա Դ Ո Ւ Ս Տ Ր


Ասել է թե՝ չե՞ս ուզի
Դառնալ դու ինձ ամուսին...
Որ էդպես է, շատ ուշադիր
Իմ որոշումը լսիր.


Եթե չհասնեմ հանկարծ
Ինչի ձգտում եմ սրտանց՝
Հպարտ գլուխդ դահիճը
Վաղը կգլորի ցած:



Դ Ա Յ Ա Կ


Քեզուքեզ դուրս ես տալիս.
Որտե՞ղ կգտնես դահիճ:
Նա, հենց հորդ գլորեցին՝
Փախավ, թողած ամեն ինչ:


Ստեղծվել է դրություն,
Երբ չկա այլընտրություն.
Մի բառ պետք է անգիր անել՝
Ժո-ղո-վըր-դա-վա-րութ-յուն:


Արի, դու էս գեշ ժամին
Փախիր, գնա Մայամի,
Մինչև տեսնենք ե՞րբ է կոտրում
Ամբոխի քթի քամին:


Ֆեդոտ, դրան մի լսիր,
Խոսում է ներսից-դրսից,
Շատ գիրք կարդալուց՝ մտքերը
Դառել են խռիվ-խսիր:


Դյումային խելքը տվել,
Շրջապատից կտրվել,
Իրական աշխարհը թողած
Եսիմ որտե՞ղ է չվել:



Ֆ Ե Դ Ո Տ


Մի՛ տխրիր դու անտեղի.
Աղի արցունք մի հեղիր:
Էն, որ ուզածդ չստացվեց՝
Ինձ, ինչ խոսք, ներող եղիր:


Բայց քանի որ քո հարցում
Պետք է հատուկ մոտեցում, -
Խոստանում եմ ճարել, բերել
Ես քեզ հարմար փեսացու:


Անադիրից՝ Արկադակ
Լրիվ կտամ ոտքի տակ,
Աշունքվա վերջին շաբաթին
Քեզ հաստատ մարդու կտանք:


Ա Ր Ք Ա Յ Ա Դ Ո Ւ Ս Տ Ր


Համաձայն եմ ես, սակայն,
Ունեմ մի հատուկ պայման.
Էդ թեկնածուն պետք է լինի
Ամեն ինչով քեզ նման:


Իշխան լինի, թե՝ պահակ,
Ֆին, չեխ, թե կարակալպակ
Միևնույն է: Միայն թող նա
Լինի քեզ հետ նմանակ:



Ֆ Ե Դ Ո Տ


Պայմանդ, էակ քնքույշ,
Ես հաշվի կառնեմ անշուշտ.
Չնայած՝ դժվար է գտնել
Ինձ նման երկրորդ նմուշ:


Մանավանդ խելքի հարցում.
Հետս ոչ ոք չի մրցում,
Ու վստահ եմ, որ դու նույնպես
Դրանում չես կասկածում:


Խոստումը տղամարդու
Սուսերից էլ է հատու,
Էնպես որ՝ դու պատրաստվիր
Աշունը գնալ մարդու:


Ազնի՜վ հասարակություն,
Բոլրիդ ի գիտություն.
Հիմա պետք է ուտենք, խմենք,
Անենք քեֆ-ուրախություն:


Հաղթական քիմքին հարմար
Ուտեստներ բեր մեզ համար,
Ո՞ւր ես, որ Աշխարհում Չկաս
Ու Գտնելն Է Անհնար:



Ձ Ա Յ Ն


Ես աննկատ ու համեստ,
Կանգնած ամբոխի մեջ՝
Սպասում եմ՝ ե՞րբ կգտնի
Քո համագումարը վերջ:



Ֆ Ե Դ Ո Տ


Դե՛, էլ պարապ մի մնա, -
Սփռոց գից, սեղա՜ն բանա,
Ու էնպե՜ս մեզ հյուրասիրիր,
Որ մեր փորը զարմանա.


Մի կաթսա տհալ քանդիր,
Բեր հալվա Սամարղանդի,
Էնպես մրգեր, որ աճում են
Էստեղից յոթ ծով անդին:


Դիր սփռոցին, իրար կողք
Խաշ, ծեծած սխտոր ու բողկ:
Սերկևիլ, խավոտ կեղևով,
Սալոր, - կեղևով ողորկ:


Բեր նաև կարմիր մաճառ,
Խաշլամա, խորոված գառ:
Էնպես մի քեֆ պիտ անենք, որ
Զարմանա արար-աշխարհ:


Իսկ թե մեկն ընկնի կողի
Ու պահանջի թունդ օղի, -
Մի՛ ափսոսա, նա հաղթո՛ղ է,
Հալա՜լ լինի հաղթողին:


Զ Վ Ա Ր Ճ Ա Ր Ա Ր


Էդ քեֆին՝ ես էլ եղա, մի կուշտ սև խավիար կերա: Պռոշը կերավ բորշչ, Ֆիլատը կերավ սալաթ, իսկ Ֆեդոտը մեր հերոս, կերավ չոր մաղադանոս: Հենց մաղադանոսը հատեց՝ հեքիաթն էլ ավարտվեց:
Էն, որ հեքիաթն անխելք է՝ զվարճարարի մեղքն է: Բռնես, հիմարին փակես, ուզածիդ պես քոթակես: Բայց տես, որ անհնար է. չէ՞ որ խեղճը հիմար է:
Նորություն չի, որ գիժը է՛ս կյանքում... անպատիժ է:


25.02 - 05.09 2003 год

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ARQAYADUST'R
------------------

T'qac unem khorapes
Kh'ndro eutyane yes!
S'ranc gorcuneutyune
Mi or petq e gtner verdj.

Arqa horic's ankhighch
Tesel em yes miayn visht.
Na uzum er mez iraric,
Fedot, bajanel endmisht.

Aysor aha verdjapes
Na hrchakvec gahenkec.
Karogh es aradjarkutyun
Indz anel pashtonapes.


FEDOT
-----------

Unem yes g'lkhis taniq,
Lav kin, amur entaniq
U yerk'rord knodj chunem
Aradznahatuk kariq.


DAYAK
---------

Vors'n inq'n e enkel cance.
Ches djokum choric - tace?
Ed er pakas vor qit tnker
Qo n'man vorabace...

Te gites, orapakas,
Du henc mi hat es, vor kas?
Gitcir! uzoghnere - cov en
U qeznic el voch pakas!

Bolore srtat'rtir
Kheloq sharvel en herti.
Huys unen, te k'tiranan
Arqayad'ster s'rtin.

Mi or, lusabaci het,
Yekan huyn, turq, chin u shved,
Bolorin el mekic merjec
U shemqic darc'rec yet.

El mi qic-b'rni izur
U gij-gij el durs mi tur,
Hazivhaz qo bakhti aradj
Bacvel e lusavor dur.


FEDOT
--------

Yes voch turq em, voch sh'ved,
Gorc chunem voch voqi het.
U k'nodj's het mi barci
K'm'nam yes arhavet.


ARQAYADUST'R
------------------

Asel e te - ches uzi
Du indz darnal amusin?
Vor espes e, shat ushadir
Im voroshume l'sir:

Yete ch'hasnem hankarc
Inchi dz'gtum em s'rtanc -
Hpart g'lukh'd, dahiche
Vaghe k'g'lori cac!


DAYAK
----------

Qez u qez durs es talis!
Vortegh k'g'tnes dahich?
Na, henc hor'd glorecin -
Pakhav, toghac amen inch.

Steghcvel e d'rutyun,
Yerb ch'ka aylent'rutyun.
Mi bar petq e angir anes, -
"JO-GHO-V'R-DA-VA-RUT-YUN!"

Ari, du es gesh jamin,
Pakhir g'na Mayami,
Minchyev tesnenq yerb e kotrum
Ambokhi q'ti qamin?

Fedot, d'ran mi l'sir,
Khosum e nersic-d'rsic.
Shat girq kardaluc, mtqere
Darel en kh'riv-kh'sir.

Dyumayin khelqe t'vel,
Shrdjapatic k't'rvel,
Irakan ashkharhe toghac
Yesim vortegh e ch'vel.


FEDOT
--------

Mi t'kh'rir du anteghi,
Aghi-arcunq mi heghir.
En, vor uzac'd ch'stacvec,
Indz, inch khosq, nerogh yeghir.

Bayc qani vor qo harcum
Petq e hatuk motecum -
Khostanum em gtnel-berel
Yes qez harmar pesacu.

Anadiric Arkadak
L'riv k'tam votqi tak,
Ashunqva verdjin shabatin
Qez hastat mardu k'tanq.


ARQAYADUST'R
------------------

Hamadzayn em yes, sakayn
Unem mi hatuk payman:
Ed teqnacun petq e lini
Amen inchov qez n'man.

Ishkhan lini, te pahak,
Finn, chekh, te karakalpak -
Myevnuyn e, miayn te na
Lini qez het n'manak.
varjapet
Цитата
Ishkhan lini, te pahak,
Finn, chekh, te karakalpak -
Myevnuyn e, miayn te na
Lini qez het n'manak



FEDOT
---------

Payman'd, eak q'nqush,
Yes hashvi karnem anshusht.
Ch'nayac d'j'var e g'tnel
Indz n'man yerk'rord n'mush.

Manavand, khelqi harcum,
Voch voq het's chi m'rcum.
U vstah em, vor du nuynpes
D'ranum ches kaskacum.

Khostume t'ghmardu
Suseric el e hatu.
Enpes vor, du pat'rastvir
Ashunqe g'nal mardu.

Azniv hasarakutyun,
Bolorid i gitutyun!
Hima petq e utenq-khmenq,
Anenq qef-urakhutyun!

Haghtakan qimqin harmar
Utestner ber mez hamar!
Ur es, vor ashkharhum ch'kas
U g'tnel'n e anh'nar?



DZAYN
--------

Yes ann'kat u hamest,
Kang'nel em bazmutyan medj,
Spasum em: yerb k'g'tni
Qo hamagumare verdj?


FEDOT
-------

De, el parap mi m'na,
S'proc gic, seghan bana!
U enpes mez hyurasirir
Vor mer pore zarmana!

Mi katsa t'hal qandir,
Ber halva Samarkandi,
Enpes m'rger, vor achum en
Esteghic yot cov andin!

Dir s'p'rocin, irar koghq,
Khash, cecac s'khtor u boghk.
Serkevil - khavot keghevov,
Salor - keghevov voghork.

Ber nayev karmir machar,
Khashlama, khorovac gar,
Enpes mi qef pit anenq, vor
Zarmana arar-ashkharh!

Isk te mek'n enk'ni koghi
U pahandji tund oghi -
Mi apsosa, na haghtogh e,
Halal lini haghtoghin!


ZVARCHARAR
----------------

Ed qefin yes el yegha. Mi kusht sev khaviar kera. Proshe - kerav borshch, Filate - kerav salst, isk Fedote mer heros kerav chor maghadanos. Henc maghadanose hatec - heqiat'n el avartvec...
En, vor heqiat,n ankhelq e - heqiatasaci meghq'n e. Brnes himarin, pakes, uzacid pes qotqkes!... Bayc tes vor anh'nar e, Che vor kheghche himar e! Norutyun chi, vor gije es kyanqum anpatij e!


varjapet
Саша Черный



ЖАЛОБЫ ОБЫВАТЕЛЯ



Моя жена - наседка,
Мой сын - увы, эсер,
Моя сестра - кадетка,
Мой дворник - старовер.

Кухарка - монархистка,
Аристократ - свояк,
Мамаша - анархистка,
А я - я просто так...

Дочурка - гимназистка
(Всего ей десять лет)
И та социалистка -
Таков уж нынче свет!

От самого рассвета
Сойдутся и визжат -
Но мне комедья эта,
Поверьте, сущий ад.

Сестра кричит: "Поправим!"
Сынок кричит: "Снесем!"
Свояк вопит: "Натравим!"
А дворник - "Донесем!"

А милая супруга,
Иссохшая как тень,
Вздыхает, как белуга,
И стонет: "Ах, мигрень!"

Молю тебя, создатель
(совсем я не шучу),
Я р у с с к и й о б ы в а т е л ь -
Я п р о с т о ж и т ь х о ч у!

Уйми мою мамашу,
Уйми родную мать -
Не в силах эту кашу
Один я расхлебать.

Она, как анархистка,
Всегда сама начнет,
За нею гимназистка
И весь домашний скот.

Сестра кричит: "Устроим!"
Свояк вопит: "Плевать!"
Сынок кричит: "Накроем!"
А я кричу: "Молчать!!"

Проклятья посылаю
Родному очагу
И втайне замышляю -
В Америку сбегу!..
<1906>

-------------------------------------------------------------------------------------------------------

Սաշա Չյոռնիյ.

Հասարակ մահկանացուի բողոքը.


Դռնապանը իմ՝ հին հավատմունքի հետևորդ է թունդ,
Որդին իմ, ավա՜ղ, հեղափոխական:
Ազնվական է կնոջս քրոջ ամուսինը բութ,
Սպասուհին իմ՝ միապետական:

Ազատական է իրեն հռչակել քույրս սիրասուն,
Մայրս՝ դառել է ավերողչական.
Կինս, ամեն ինչից վեր գլխացավն է իր գերադասում,
Իսկ ես՝ հենց էնպես, ես՝ անօգնական:

Ընկերվարության դարպասն է ծեծում աղջնակս մանուկ
(Տաս տարին նրա դեռ չի լրացել).
Ճառ է հնչեցնում, քայլերգ է երգում, թռուցիկ բաժանում՝
Էս ի՞նչ աշխարհ է, էս ո՞ւր ենք հասել:

Առավոտ-մթնով, աստըծո լույսը դեռ գետին չընկած՝
Մի վայնասուն է մեր տանը տիրում,
Էնպես են իրար գզում-գզգզում պոչները տնկած,
Որ ողջ աշխարհը դժոխք է թվում:

"Շտկե՛նք", - ճչում է քույրս անլվա ու քնաթաթախ.
Որդիս ղժժում է. "հիմքի՛ց կքանդենք".
"Քսի՛ ենք տալու", - քենուս ամուսին կոչվածն է տականք.
Դռնապանը թե՝ "տեսե՜ք, կմատնե՛նք":

Իսկ կինս նվազ, կինս՝ նվնվան, տիկինն իմ թթված,
Հազիվ լսելի ու միապաղաղ,
Ինքըն իրենից ասես անմասըն, օտարված, լքված՝
Բարբաջում է խուլ. "վա՜յ, գլո՜ւխս, աա՜խ":

Արարիչ Աստված, երկնային մեր Տեր, քե՜զ եմ աղերսում
(Լուրջ աղերս է դա, կատակը մի կողմ).
- Ես, մի հասարակ, անշառ, անփորձանք խեղճ մահկանացու,
Տենչում եմ տեսնել իմ տան մեջ անդորր:

Մայրիկիս գոնե ճիշտ ուղու դու դիր, խելքի բեր մի քիչ.
Մորս՝ ինձ ծնած, ինձ սնած մորս.
Ինչո՞ւ պետք է ես լսեմ անընդհատ գոռգոռոց ու ճիչ
Ու իմ իսկ տան մեջ սև դառնա օրս:

Նա առաջինն է վաղ լուսածեգին բրձրաձայնում
Զույգ դրույթը իր. քանդում ու ավեր.
Նրա հետ, պարզ է, սպասուհին իմ չի համաձայնում՝
Իրար են նետում մարտահրավեր:

Քրոջս ճիչն է զարթուցիչ դառնում. "կշինե՛նք հարկավ".
Որդիս ձայնում է. "կպարտադրե՛նք".
Սպասուհին, թե՝ "թագավորին մեր՝ աստված պահապա՜ն".
Իսկ ես՝ գոչում եմ. "ձեններդ կտրե՛ք":

Անեծք եմ հղում, շանթեր եմ ուղղում ինքս իմ օջախին՝
Ասես դիվական ուժի մի հլու.
Ու միտք եմ անում. թե չկարենամ գալ սրանց հախից՝
Ամերիկա՛ եմ հաստատ փախնելու:

1905 կամ 1906 թվական.

==============================================================================
Sasa Chyorniy.

Hasarak mahkanacuyi boghoqe


D'rnapane im - hin havatmunqi hetyevord e thund,
Vordin im, avagh, heghaphokhakan.
Azn'vakan e knodj's qrodj amusine buth,
'Spasuhin im - miapetakan.

Azatakan e iren hrchakel quyr's sirasun.
Mayr's - darel e averoghchakan.
Kin's - amen inchic ver glkhacav'n e ir geradasum,
Isk yes - henc enpes, yes - anognakan.

Enkervarutyan darpas'n e tsetsum aghdjnak's manuk
(Tas tarin n'ra der chi l'racel).
Tsar e hnchecnum, qaylyerg e yergum, thruzik bajanum, -
Es inch ashkharh e, es ur enq hasel?..

Aravot mthnov, ast'tso luyse der getin chenkats
Mi vaynasun e mer tane tirum,
Enpes en irar g'zum, g'zg'zum pochnere t'nkats,
Vor voghdj ashkharhe - d'joghq e thvum.

"Shtkenq"! - tschum e quyr's anlva u q'nathathakh:
Vordis ghjjum e "Himqic k'qandenq"!
"Q'si enq talu", - qenus amusin kochvats'n e takanq:
D'rnapane the - "Teseq, k'matnenq!".

Isk kin's nvaz, kin's - n'vn'van, tikin'n im th'thvats,
Haziv l'seli u miapaghagh,
Inq'n irenic ases anmas'n, otarvats, l'qvats
Barbadjum e thuyl: "Vay, g'lukh's, aaakh!.."

-Ararich Astvats, yerknayin mer ter, qez em aghersum
(Lurdj aghers e da, katake mi koghm):
Yes, mi hasarak, anshar, anphorcanq, kheghch mahkanacu -
Tenchum em tesnel im tan medj andorr!

Mayrikis gone chisht ughu du dir, khelqi ber mi qich,
Mor's - indz tsnogh, idz s'nogh mor's:
Inchu petq e yes l'sem anendhat vaynasun u tsich
U im isk tan medj - sev lini or's?..

Na aradjinn e vagh lusatsegin barc'radzaynum
Zuyg druythe ir: qandum yev aver.
N'ra het, parz e, 'spasuhin im chi hamadzaynum, -
Netum en irar martah'raver...

Q'rodj's tsich'n e zarthucich darnum: "K'shinenq harkav"!
Vordis dzaynum e: "K'partad'renq"!
'Spasuhin, the: "Thagavorin mer - Astvats pahapan"!
Isk yes - gochum em: "Dzenner'd k't'req"!!!

Anetsq em hghum, shanther em ughghum inq's im odjakhin, -
Ases divakan uji mi h'lu,
U mitq em anum: "The ch'karenam gal s'ranc hakhic -
Amerika em hastat phaghchelu"!..
Лилу
Варжапет джан, давно ты тут ничего не писал... с чем это связано?
varjapet
Цитата(Лилу @ 4.2.2013, 15:06) *
Варжапет джан, давно ты тут ничего не писал... с чем это связано?

Зимой - холодно, осенью и весной - сыро... Если летняя жара не станет помехой, то к Новому Году, глядишь, что-нибудь напишется. biggrin.gif
А вообще-то твоё присутствие обязывает. Обещаю. bestbook.gif
Лилу
Цитата(varjapet @ 4.2.2013, 18:21) *
Цитата(Лилу @ 4.2.2013, 15:06) *
Варжапет джан, давно ты тут ничего не писал... с чем это связано?

Зимой - холодно, осенью и весной - сыро... Если летняя жара не станет помехой, то к Новому Году, глядишь, что-нибудь напишется. biggrin.gif
bestbook.gif

эх... все это от того, что Музы тут нету( кстати, где она?!

Цитата
А вообще-то твоё присутствие обязывает. Обещаю.

ну ну, жду smile.gif
varjapet
Ալիսա Մելիք-Ադամյան



Я сниму с себя обереги-
И останусь -
совсем беззащитной
Обереги - мои побеги
от любви твоей
ненасытной.

Я сниму с себя
Все замкИ
Что хранили меня
от реальности.
Платье, сумка, духи
Каблуки!!!
О!
В какой же теперь
Ты опасности!!!

Я сниму с себя
все условности
И не буду бояться
Быть брошенной!


===================================================


Քո անհագ սիրո փոթորկից ինքս ինձ
էլ չեմ պաշտպանի.
Բոլոր պահապան թալիսմանները
ես կպոկոտեմ ու վար կնետեմ.
Ու՝ կկոխոտեմ:
Թող ջուրը սրբե,
Թող քամին տանի:

Չկա այլևս և ոչ մի տաբու,
Ինձ քեզնից պահող որևէ կողպեք,
Մեզ իրար ձգող բնական բաղձը
խոչնդոտող ու չթույլատրող
որևէ արգելք:
Ես քեզ մոտ կգամ բոբիկ,
մորութ մերկ...
Խելառ եմ ես ու
վտագված ես դու...

Առ այսօր ինչ կար՝ կեղծ չքմեղության
էժան պատում էր:
Ինքզինքս այսօր իմ գերությունից
ինձ ազատում եմ...

==========================================================================

Qo anhag siro potorkic inq's indz
el chem pashtpani:
Bolor pahapan talismannere
yes k'pokotem u var k'netem:
U - k'kokhotem.
Togh jure srbe,
togh qamin tani.

Ch'ka aylyev's voryeve tabu
indz qeznic pahogh voryeve koghpeq,
Mez irar dzqogh bnakan baghdze
khoch'ndotogh u ch'tuylat'rogh
voryeve argelq...
Yrs qez mot k'gam
bobik,
morut merk...
Khelar em yes u
vtangvats es du.

Ar aysor kyanq's
Keghc chqmeghutyan ejan patum er.
Aysor inqz'inq's indz
im gerutyunic
yes azatum em.
varjapet
ЗАПИСКА НА МОГИЛУ


Он замолчал. Теперь он ваш, потомки.
Как говорится, «дальше – тишина».
…У века завтра лопнут перепонки –
Настолько оглушительна она.

Леонид Филатов.

-------------------------------------------------

Փակեց աչքերը: Ավանդեց հոգին: Հանգավ:
Վաստակը նրա՝ սերունդներինն է արդեն:
…Լռությունը այս՝ խլացուցիչ է այնքան,
Որ դարականջի թմբկաթաղանթը գուցե պայթե…
Таронеци
Вау! С возвращением!!!
varjapet
Простите, мисс!

Леонид Филатов


Повеял с моря легкий бриз,
И сердце бьет тревогу...
Простите, мисс,
Простите, мисс,
Но мне пора в дорогу!..


Бродить по свету - мой девиз,
Штурвал - моя отрада...
Простите, мисс,
Простите, мисс,
Но ждать меня не надо!..


Вы говорите мне: стремись
К признанью и почету...
Простите, мисс,
Простите, мисс,
Но мне они ни к черту!..


Мне дорог каждый ваш каприз
И ваши ласки - тоже...
Простите, мисс,
Простите, мисс,
Но море мне дороже!..


Я не пойду на компромисс
Спокойствию в угоду...
Простите, мисс,
Простите, мисс,
Но я люблю свободу!

* * *

«Ներող եղեք, չքնաղ էակ».
------------------------------

Մեղմ ալիքվեց ծովն անհատակ.
Ըմբոստ ոգիս ելավ իմ դեմ.
- Ներող եղեք, չքնա՜ղ էակ,
Բայց ես պետք է ճամփա ընկնեմ…
--------------------------------
Անհուն օվկիանի կապուտակ
Տարերքին եմ ես անձնատուր:
- Ներող եղեք, չքնա՜ղ էակ՝
Մոռացե՛ք ինձ, մի՛սպասեք զուր:
------------------------------------
Ասում էիք. «Պետք է սոսկ կամք
Ու ցանկություն՝ հողից կառչել»
- Ներող եղեք, չքնա՜ղ էակ,
Նվաստիս, միշտ՝ ծո՛վն է կանչել:
--------------------------------
- Փորձիր մի շահավետ ձեռնարկ, -
Պնդում էիք նորի՛ց, էլի՛…
- Ներող եղեք, չքնա՜ղ էակ,
Ինձ աղքա՛տն է համակրելի:
------------------------------------
Արդ ասում եք. «Փա՜ռքն է մենակ,
Որ կտա քեզ ձի՜րք, պատի՜վ, ի՜նչք…
- Ներող եղեք, չքնա՜ղ էակ,
Բայց ժուժկալիս այդ ինչքը՝ ի՞նչ…
-----------------------------
Ինձ Ձեր կամակոր վարքն է թանկ.
Սիրախաղերը Ձեր՝ նույնպես,
Բայց դե մեկ է, չքնա՜ղ էակ՝
Երազում ծո՜վ եմ տեսնում ես:
----------------------------------
Զիջման Ձեր աղերսին ներհակ՝
Թողած հաճույք, հրճվանք ու ծես -
Ինձ մի՛ք դատի, չքնա՜ղ էակ -
Ազատության եմ ձգտում ես:
varjapet
Владимир Высоцкий -

Моя цыганская

В сон мне - желтые огни, и хриплю во сне я:
- Повремени, повремени,- утро мудренее!
Но и утром всё не так, нет того веселья:
Или куришь натощак, или пьешь с похмелья.

Да э-э-эх раз, да еще раз, да еще много много много много много много раз
Да еще раз - или пьеш с похмелья.

В кабаках - зеленый штоф, и белые салфетки.
Рай для нищих и шутов, мне ж - как птице в клетке!
В церкви смрад и полумрак, дьяки курят ладан.
Нет! И в церкви все не так, все не так, как надо.

Да э-э-эх раз, да еще раз, дай еще много много много много много много раз
Да еще раз - все не так, как надо.

Я - на гору впопыхах, чтоб чего не вышло.
А на горе стоит ольха, а под горою вишня.
Хоть бы склон увить плющом, мне б и то отрада,
Хоть бы что-нибудь еще... все не так, как надо!

Э-э-эх раз,- да что ты, да еще раз,- да что ты, да еще много много много много много много раз
Да еще раз - все не так, как надо.

Я тогда по полю, вдоль реки. Света - тьма, нет бога!
А в чистом поле васильки и дальняя дорога.
Вдоль дороги - лес густой с Бабами-Ягами,
А в конце дороги той - плаха с топорами.

Где-то кони пляшут в такт, нехотя и плавно.
Вдоль дороги все не так, а в конце - подавно.
И ни церковь, ни кабак - ничего не свято!
Нет, ребята, все не так, все не так, ребята!

Э-э-эх раз, да еще раз, да еще много много много много много много раз
Да еще раз - все не так, ребята!

* * *

Մշուշ աղոտ, մղձավանջ,
Զառանցում եմ խռպոտ.
-- Մեռնելը միշտ կա, պի՛նդ կաց,
Ձգիր մինչև առավոտ...
Լույսը բացվեց անհոգի,
Ու վերջին հույսն էլ մարեց.
Կամ պիտ ծխես անոթի,
Կամ հարբես ու խումարես:

Լի՛ց, մե՛կ էլ լից, ճաշակեմ
Բալասանն էս. թո՛ւնդ, անգույն:
Էնքա՜ն պիտի ես լակեմ,
Մինչ դարմանը դառնա թույն:


Պանդոկում՝ գարշահոտ, գաղջ,
Իսկ ա՛յ, սփռոցը՝ ձյունե.
Խեղկատակ մեկի՝ դրա՜խտ,
Իմ տեղի չի, խեղդվո՜ւմ եմ…
Ժամ գնամ՝ ուր խունկ է ծխում
Աբեղան՝ անբեղ տղեկ.
Բայց էնտեղ էլ, շատ հարցում,
Շատ բան սխալ է, տղե՜րք…


Լի՛ց, մե՛կ էլ լից, ճաշակեմ
Բալասանն էս. թո՛ւնդ, անգույն:
Էնքա՜ն պիտի ես լակեմ,
Մինչ դարմանը դառնա թույն:

Ասի՝ ելնեմ սարն մոտի,
Շառ ու փորձանքից փախչեմ.
Բայց տես՝ սարի գագաթին՝
Ստորոտի ծառն է աճել:
Լանջը ծաղկունքով հյուսեմ՝
Խինդ պարգևեմ հոգուս հեգ.
Բայց ծաղկունքի տեղ՝ փո՜ւշ է -
Հոգումս էլ՝ փո՜ւշ է, տղե՜րք...


Լի՛ց, մե՛կ էլ լից, ճաշակեմ
Բալասանն էս. թո՛ւնդ, անգույն:
Էնքա՜ն պիտի ես լակեմ,
Մինչ դարմանը դառնա թույն:
.
Լույս-Աստծո փնտրտուքի
Ուղին բռնեմ, իջնեմ վար.
Լույսն ու Աստվածն՝ անմեկին՝
Չկա՛ն: Ճամփե՛ն է խավար:
Խավարի մեջ դավադիր՝
Կա միայն մեկ հանգրվան.
Կոճղ է, սավան ու կացին,
Անունն է «Կառափնարան»:

Դժկամ, բայց՝ կոկիկ, սահուն
Նժույգներն են պար բռնել,
Ու թե ճամփեն է դժգույն՝
Վերջնագիծն՝ է՛լ առավել:
…Հավատ չկա ոչ առ ինչ,
Խինդն է մեզնից հուսաբեկ.
Տղե՜րք, սպասե՜ք, դա ճիշտ չի՛,
Կացե՛ք, սխա՛լ է, տղե՜րք…

Լի՛ց, մե՛կ էլ լից, ճաշակեմ
Բալասանն էս. թո՛ւնդ, անգույն:
Էնքա՜ն պիտի ես լակեմ,
Մինչ դարմանը դառնա թույն:
Stars Holiday
Классика ...
varjapet
Алла Гуриненко
Перегорело...
---------------------------
Перегорело. Уже не больно.
Сижу напротив, смеюсь, шучу...
- Как жизнь?
- Нормально
- И я довольна
- Давай за встречу?
- Давай чуть-чуть..
- Ты замуж вышла?
- Ну да. А что мне?..
- Да, ну, конечно. Что за вопрос. А помнишь?..
- Помню..
- Я тоже помню..
- Ну вот и ладно. Давай без слез.
- Ты стала жесткой.
- Прошло три года.
- Не так уж много.
- И это срок...
- Сегодня жарко.
- Ага, погода...
- Да, очень жарко, я прямо взмок.
- А он, твой этот...
- А, ты о муже? Хороший парень.
- А он...какой?
- Как муж - он лучше, любовник - хуже.
- Зато надежный и под рукой.
- Такой как надо?
- И что такого?
- И даже любишь сильнее чем?...
- Ты разве знаешь такое слово? А если знаешь, тогда зачем...
- Ну да, конечно. Прости.
- Не надо.
Перегорело...Одна зола.
Но только, знаешь, я встрече рада.
И даже лучше, что я пришла.
Теперь я вижу: перегорело.
А ветер пепел уносит вдаль.
Не шевельнулось, не заболело.
И я спокойна. И мне не жаль.
Как ты уходишь, сутуля плечи..
Как в черно-белом немом кино.
И все же грустно от этой встречи.
Перегорело, а все равно...
-------------------
Թարգմանված է՝ 16.07.2017
------------------------
Սերը մարել է: Վերքն՝ սպիացել:
Նստել, ժպտում ենք, ասում, խոսում…
- Ինչպե՞ս ես:
- Ոչինչ: Փառք Աստծո:
- Ես էլ:
- Ի՞նչ լցնեմ, գինի՞:
- Գինի՛: Մի կում:
-----------------------------
- Ամուսանացե՞լ ես:
- Ամուսնացել եմ:
- Գիտեմ: Կներես: Հիմար հարց էր: Հիշո՞ւմ ես…
- Այո՛:
- Թե չշտապեիր…
- Եկ չնվնվանք: Ու չլացենք:
-----------------------------------------
- Կոշտ ես:
- Ե՞ս… Կո՞շտ եմ… Երեք տարի է…
- Հա դե, ստացվեց…
- Քեզ ի՞նչ ասես… :
- Շոգ է:
- Ճի՞շտ, շո՞գ է…
- Անտանելի է: Աշխարհի վերջն է եկել կարծես:
-------------------------------------------
- Իսկ քո ներկայիս…
- Ամուսի՞նս:
- Հա՛: Ինչացո՞ւ է նա, պատմիր մի քիչ:
- Վստահելի է, պարկեշտ, տնարար:
- Հեշտ ընթեռնելի ու ձեռքի տա՞կ միշտ…
-------------------------------------------
- Սրտո՞վդ է գոնե:
- Ինչո՞ւ ես հարցնում:
- Եվ սիրում ես դու նրան առավե՞լ…
- Դու «սեր» ասվածից բա՞ն ես հասկանում: Ինչո՞ւ ես հապա լոկ ցավ պատճառել:
---------------------------------
- Լա՜վ դե…:
- Կներես: Ես, լավ է՝ գնամ:
Սերը մարել է… Տեղը՝ մոխիր:
Պե՛տք էր այսօր ինձ ժամադրության գալ
Եվ լա՛վ է, անշուշտ, որ հանդիպեցինք:
Հիմա հո գիտե՛մ. սերը մարել է.
Չկա էլ տանջանք, մրմուռ, կսկիծ,
Ալավը՝ հանգել, մոխրել, պաղել է,
Ափսոսելու ես չունեմ ոչինչ:
…Գնացիր: Տեսքդ՝ մեղք ու տկար է,
Ես էլ, ուր որ է՝ փղձկամ պիտի.
Ասես՝ հի՜ն, հա՜մր շարժանկար է…
Սերը մարե՞լ է… Աստվա՛ծ գիտի…
varjapet
Андрей Дементьев.
---------
Когда душа устанет быть душой,
Став безразличной к горести чужой.
И майский лес —
С его теплом и сыростью —
Уже не поразит
Своей неповторимостью,
Когда к тому же вас покинет юмор,
А стыд и гордость
Стерпят чью-то ложь, —
То это будет значить,
Что ты умер,
Хотя и будешь думать,
Что живешь.
--------------------
Թե հոգիդ լքի աննկուն ոգիդ,
Օտարի ցավին դառնաս անհոգի
Ու թե թավուտը
Տամկոտ ջերմության հմայքովը իր
Էլ չձգի քեզ
Երբեմնի այնքան գիրկն իր սիրալիր,
Թե ժպիտդ էլ անմիջական չի.
Ծալված երեքտակ
Ջոջի լպիրշ սուտն ես կուլ տալիս թե՝
Իմացած եղիր.
Եկել ես դու քո մեռելահացին,
Որքան էլ թվա
Ողջ ես տակավին ու ապրում ես դեռ:
08.08.2017
Для просмотра полной версии этой страницы, пожалуйста, пройдите по ссылке.
Русская версия IP.Board © 2001-2020 IPS, Inc.